• Çevre, en genel tanımıyla üzerinde yaşadığımız dünyadır.
• Çevre kirliliği; fiziksel, kimyasal vs. dış faktörlerle doğal dengenin bozulması olayıdır.
• Çevre kirliliği temel olarak 3 ana başlıkta toplanabilir;
• Hava kirliliği;
• Sanayi,
• Evler,
• Taşıtlar,

• Su kirliliği;
• Sanayi,
• Evler,

• Toprak kirliliği;
• Sanayi,
• Tarım ilaçları,
vb. faktörlerden kaynaklanır.
 
Çevreyi korumak
• Yaşadığımız yerin yaşadığımız yer olarak kalması için doğal dengenin bozulmaması gerekir.
• Ekolojik sistem düşük etkili bozulmaları bastırabilecek durumdadır.
• Ancak günümüzdeki çevre kirliliği ancak yine insan girişimiyle engellenebilecek durumdadır.
• Bu yüzden çevre kirliliği kavramı karşısında, çevre koruma kavramı oluşmuştur.
 
Değişmesi gereken başlıca kavramlar
• Üretim ve tüketim yöntemleri-alışkanlıkları,
• Ulaşım kültürü, biçimleri,
• Enerji elde etme yöntemleri,
• Atık yönetimi; tekrar kullanım,
• Doğaya ve çevreye bakış açısı.
• Çevreye zarar veren bu etkenlerin, doğaya hangi derecede zarar verdiğinin son dönemlerde anlaşılması, önlem ve yaptırım konularını gündeme getirdi.
• Bu kapsamda çevre kirliliğine sebep olan etkenlerin zararının azaltılması için çeşitli yöntemler uygulanmaya başlandı.
• Endüstriyel alana yönelik temiz üretim(TÜ) uygulaması;
• Özellikle 20. Yüzyılın ikinci yarısında inanılmaz bir hızla artan sanayileşme, beraberinde endüstriyi doğaya en çok zararı dokunan etken haline getirmiştir.
 
Oldukça basit yöntemlerle bile üretim sürecinden faydalı bir ürüne dönüşemeden geçerek atık haline gelen hammaddelerin daha etkin kullanımı sonucu bu kayıpların önlenebileceği ve aynı zamanda atık üretiminin azalabileceği ortaya çıkmıştır.
 
• TÜ en genel anlamıyla, önleyici çevre yönetimi stratejilerinin üretim süreci, üretilen, hizmet ve ürünler için bütünsel bir şekilde, sürekli olarak uygulanarak, bunlardan kaynaklanan insan sağlığı ve çevresel değerler üzerindeki risklerin ortadan kaldırılması ya da azaltılması ve verimliliğin arttırılması olarak tanımlanabilir.
• TÜ, avrupa da ve diğer gelişmiş bölgelerde büyük ölçüde kullanılmaktadır. Türkiye de ise birkaç fabrikanın geçici denemeleri olmaktan öteye gidememiştir.

• Geri dönüşüm uygulaması;
• Evsel,
• Endüstriyel
• Evsel geri dönüşüm, ev atıklarının fertler tarafından gruplandırılarak atılması ve yerel yönetimler tarafından toplanan bu atıkların değerlendirilip yeniden üretime alınmasını kapsar.
• Endüstriyel geri dönüşüm ise, endüstriyel atıkların o kuruluş tarafından yeniden işleme alınması, üretimden maksimum verim sağlanmasıdır.

• Geri dönüşüm evsel ve endüstriyel anlamda gelişmiş ülkelerde oldukça yaygın olmakla birlikte; ülkemizde evsel atıklar nadiren pilot uygulamalar bazında, endüstriyel atıklar ise nispeten daha yaygın olarak geri dönüştürülmektedir.

Uygulamalar
• Arıtma ve filtreleme sistemleri;
• Geri dönüşümün olamadığı yerlerde, petrol atıkları, yanmış atıklar vb. Doğaya ve doğal sisteme zarar veren ürünlerin özel sistemlerde tutularak zararsız ürünlere dönüştürülmesini içerir.

• Enerji üretim yöntemleri;
• Yeşil enerji kavramı, enerji üretilirken doğaya zarar verilmemesi prensibi üzerinedir. Mevcut enerji üretim yöntemlerinde, özellikle termik santraller ve nükleer santrallerde çevre açısından oldukça ciddi tehdit unsurları mevcuttur.
• Yeşil enerji, rüzgar santralleri , güneş panelleri ve hidroelektrik santrallerinden, yani aslında doğanın kendi iç dinamiklerinden faydalanarak üretilen enerjidir. Çevre için hiçbir risk taşımadığı gibi, özellikle ülkemizde oldukça ciddi bir kapasite sunar.
 
Çevre mevzuatı
• Yasal zorunluluklar
• Çevre kanunu
• Mevzuatlar
Çevre mevzuatı
Çevre kanunu
Yasal zorunluluklar
Katı atıkların kontrolü yönetmeliği
Su kirliliği kontrolü yönetmeliği
Su kirliliği kontrolü yönetmeliği
Su kirliliği kontrolü yönetmeliği
Tehlikeli atıkların kontrolü yönetmeliği
Tehlikeli atıkların kontrolü yönetmeliği
Tehlikeli atıkların kontrolü yönetmeliği
Ünite içi atık planı
Diğer yönetmelikler

Uygulamalarına destek verdiğim Görsel Sanatlar Matbaasındaki ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi Çalışmalarının benzer çalışmalar yapanlara yardımcı olacak bazı uygulamaları aşağıdadır:

Çevre Yönetim Sistemi için Risk analizi yapıldı.  
Çevre Yönetim Sistemi için Acil durum planı hazırlandı
Çevre Yönetim Sistemi Kurulu Genel Müdür, Kalite Müdürü, Üretim Müdürü, Ustabaşılardan oluşturulup toplantılar yapıldı, uygun faaliyetler gerçekleştirildi. 
Su ve elektrik kullanımında tasarruf sağlanması, atıkların geri dönüşüm oranının ve eğitim sürelerinin arttırılması için hedefler belirlendi
 
MSDS (Malzeme Güvenlik Bilgi Formu) tedarikçilerden istendi.
 
 Atıklar (kağıt, boya kutuları, kontamine bezler, developer v.b.) için kayıt listesi oluşturuldu. Lisanslı firmalarla çalışılmaya başlandı.
 
Çalışanlardan çevre ile ilgili öneriler alındı ve başarılı bulunan çalışanlara çeşitli ödüller verildi.
    
Balanced Scorecard (Kurumsal Karne) kartı dolduruldu. Çevre sistemiyle ilgili hedef maddeleri eklendi. 
ÇED raporu, Emisyon ve deşarj raporları ve ilgili makamlardan görüşleri alındı.
  
Faks yerine e-mail kullanılıyor. Müşterilerin siparişleriyle ilgili dosyaları CD yerine ftp (File transfer protocol) ile daha yüksek oranda göndermeleri sağlandı.
 
Görev tanımlarında çevre görevleri yeşil renkte hazırlandı. 

Elektronik postaların sonunda aşağıdaki format ve yazı kullanılmaya başlandı:  
 
Lütfen bu e-posta veya eklerinin çıktısını almadan evvel gelecek nesillere olan sorumluluğumuzu düşünün. Gerektiğinde siyah-beyaz ve çift taraflı çıktı alın.

Please consider the sustainability impact before printing this document and its attachment(s). Print black and white and double-sided where possible.

Görsel Sanatlar Matbaacılık Üst Yönetimi (Altuğ Ulu ve Göktuğ Ulu), Yönetim Sistemleri Yöneticisi Hülya ÜSTÜNDAĞın değerli katkılarıyla Çevre Yönetim Sistemleri belgesine hak kazanıldı. Bu tür çalışmalarda en önemli olgu unutulmamalıdır ki üst yönetimin desteğidir.
 
www.ufukcebeci.com adlı web sayfamda işinize yarayacak bilgiler ve downloadlar bulacaksınız.
 
Haberler kısmında belirttiğim çocukların veya büyüklerin zevkle oynayacağı bir Tasarruf ve çevre koruma oyununu inceleyebilirsiniz.

cebeciu@itu.edu.tr e-postama mail atarak merak ettiğiniz her konuyu sorabilirsiniz.
 
Örnekler için Çevre Mühendisi (eski öğrencim) Ezgi Kösecioğluna teşekkür ederim.

Hoşçakalın.

Örnek-1:
•Eko-Mahalle projesi;
•Evsel atık yönetimi prensibiyle atıkları;
-Kağıt ve kartonlar,
-Alüminyum ve metaller,
-Cam,
-Plastik olarak gruplandırır.
•Bir çevre bilinçlendirme çalışmasını da içeren proje, evsel atıklardan maksimum düzeyde geri dönüş alınmasını ve atıkların çevreye zarar vermemesini sağlar.

Örnek-2:
•Eko-Mahalle projesi ile farklı tip ambalajlarda toplanan farklı atık grupları doğrudan kendi alanlarına uygun geri dönüşüm işlemine tabi tutulurlar. Projenin pilot bölgesi Montreal (Kanada) de halen bu uygulama başarıyla devam etmektedir ve kente önemli bir tasarruf sağlamaktadır.

Örnek-3:
•İstanbul da yapılan deniz arıtma çalışmaları sayesinde deniz kirliliğinde başarı elde edilmiş, Marmara ve Haliç de oldukça önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Halen boğazda devriye gezen ekipler aracılığıyla deniz denetlemeleri devam etmektedir.