MALZEME TANIMI
Endüstriyel olarak bir amacı gerçekleştirmek için tasarlanmış ve üretilmiş her türlü mal, bir veya daha büyük sayıda parçadan oluşan üründür.
Ürün ve/veya parçalarını oluşturmak için, üretim araçları ve işgücü ile şekillenecek her türlü girdi ise malzeme olarak tanımlanır. Dişli üretiminde kullanılan çelik, iletken olarak kullanılacak kablo üretiminde kullanılan bakır, uçak endüstrisinde kullanılan alüminyum ve kompozit malzemeler, inşaatta kullanılan demir, çimento vb. belirli amaçları gerçekleştirmek için kullanılan, hemen akla gelen malzeme örnekleridir.
Malzemeler, iki ana gruba ayrılır:
Madensel (metalik) malzemeler: tüm metaller ve alaşımları;
Demir cinsi metaller: demir, çelik.
Demir olmayan metaller: pirinç, alüminyum, bakır, zamak, vb.
Madensel olmayan malzemeler: metaller dışında kalan, ahşap, seramik, porselen, kauçuk, sentetik plastikler vb.
Burada, her biri ayrı sanayi kollarını ilgilendiren metalik malzemelerden, belirli oranda karbon (C) içeren demir karbon alaşımı çelik malzemeyi ve Bimeks Çelikin pazarladığı özel kalite parlak çelik çubuk ve telleri konu alacağız.
MALZEME SEÇİMİ
Ürünün şekillendirilirken, tasarımcının vereceği önemli kararlardan biri malzeme seçimidir. Malzeme, genellikle parça ölçüleri ve üretim yöntemi belirlenmeden seçilir. Ancak üretim yöntemiyle birlikte, ürün ve parçalarına uygulanacak yükler ve bu yüklerin oluşturacağı momentleri karşılayacak geometrik analizler yapılarak kesinleştirilir.
Ürün ve parçalarının tasarımı oluşturulduğunda, parçalar, parçalarının oluşturduğu bağımsız çalışabilen donanımlar ayrı ayrı ve ürün komple olarak test edilir. Bu sırada, üretim yöntemine uyumlu, fiziksel, kimyasal ve mekanik gereksinimlerini karşılayabilir, beklenen ömür süresince fonksiyonel olarak çalışır durumda olup olmadıkları, kullanılan malzemelerin özellikleriyle kıyaslanarak, belirlenmiş emniyetli sınırlar içinde kabul edilebilirlikleri kontrol ve onaylanmış olur.
Ürün ve ürünü meydana getiren parçalarda, yukarıda verilen amaçlar dışında, üretim yöntemi gereksinimiyle kullanılacak kaplama elektrodu vb yardımcı malzemeler, boşluk doldurmak, görsel alımlılık kazandırmak, paketlemek vb amaçlarla kullanılan diğer malzemeler de olması da mümkündür.
Günümüzde test ve doğrulama işlemi bilgisayar programları yardımıyla sanal benzetim yöntemiyle yapılabilmektedir. Matematik model ve göreceli küçültme ölçekli gerçek model oluşturularak, model üzerinde sürdürülen testlerle doğrulama da sıklıkla kullanılmaktadır.
Malzeme özellikleri, sanayi devriminden itibaren geliştirilerek kullanılan sanayi ürünü malzemelerin standartlaştırılması ile belirlenmiştir. Yeni geliştirilen ve gelecekte geliştirilecek tüm malzemeler, genellikle uluslararası, ulusal veya hatta bazen firma standartları kapsamında, belirgin özellikleri garanti edilerek piyasaya sunulmaktadır.
Malzeme seçiminde, elde etme olanağı, depolama ve taşıma koşulları, raf ömrü, ekonomik değeri vb faktörlerin de rol oynayabileceği gözden kaçırılmamalıdır.
Bundan başka, tasarımı dışarıda bırakarak üretim yapan üreticiler ve yan sanayi işletmeleri, seçilmiş belirli bir malzeme ve belirlenmiş yöntemle üretimlerini sürdürmektedir ki, bu durumda eşdeğer malzeme kullanımı ancak tasarımcı, ana sanayi veya kontrolü sağlayan 3.parti kuruluş denetleyicilerinin onayı ile sağlanabilmektedir.
ÇELİKLERİN SINIFLANDIRILMASI
Çelikler, çeşitli şekillerde ve genellikle aşağıda sıralanan özelliklerine göre sınıflandırılır:
Kimyasal kompozisyonlarına göre, düşük ve yüksek karbonlu, alaşımlı çelikler vb.
Üretim yöntemlerine göre, sıcak veya soğuk haddelenmiş, sıcak veya soğuk çekilmiş çelikler vb.
Piyasaya arz edildikleri kesitlerine göre, dairesel kesitli (yuvarlak), altı köşe veya kare kesitli çubuk, kangal tel, makaraya sarılmış tel, plaka, sac, profil, dikişli ve dikişsiz boru vb.
Kullanım yer ve amacına göre, soğuk veya derin çekme kalitesinde sac, dövmelik veya yaylık tel, otomat, semente ve ıslah çelikleri vb.
Yukarıda sayılan sınıflandırmaların hiçbiri, gerekli malzemeyi tanımlamaya yeterli olmadığından, uygulamada birden fazla sınıflandırmanın kullanım gereği duyulmaktadır.
Burada, uygulamada sıklıkla kullanılan malzeme sınıflandırmalarını bir başka yazının konusu olarak bırakmak ve malzeme tanımlamasının standartlarla ilişkisiyle sürdürmek istiyorum.
STANDARTLAR
Mecburi olarak yürürlüğe konulan, AB Direktifleri (95/16 EC: Kaldırma makinaları; 2006/42 EC: Makina güvenliği; 97/23 EC: Basınçlı donanımlar; vb…) ve bağlı olarak referans harmonize standartlarla, uluslararası ve ulusal standartlar dışındaki standartların kullanımı isteğe bağlıdır.
Ancak, özellikle tasarım ve satınalma bölümlerinin, üretim aşamalarında sorunlarla karşılaşmamak ve olası sorunları kolayca çözmek amacıyla referans almaları gereken yegâne araçlar ilgili malzeme standartlarıdır.
Piyasada faaliyet yürüten kaliteli çelik üreticilerince pazara sunulan ürünler, standartlarına göre üretilmiş ve genellikle sertifikalı ürünlerdir. Ancak, stokta tutulan ürünler, genellikle çok çeşitli talepleri karşılamak üzere genel kalite sınıflarındaki ürünleri kapsamaktadır. Kullanım zaman ve miktarları önceden bilinen malzemeler için, üreticinin üretim kapasitesine göre kabul edilebilir miktarlarla sipariş açılarak, standart kapsamında ve fakat geliştirilmiş özellikli malzeme tedarik olanağı vardır.
Aşağıda sıklıkla kullanılan Avrupa Standartları verilmektedir. Yayım tarihini kontrol ederek doğrulayarak kullanmanızı öneririm.
EN 10278: 2006 Parlak Çelik Çubuklar, Boyut ve toleranslar
EN 10277: 2008 Parlak Çelik Mamuller - Teknik teslim koşulları
Bölüm 1: Genel
Bölüm 2: Genel mühendislik amaçlı çelikler
Bölüm 3: Otomat çelikleri
Bölüm 4: Sementasyon çelikleri
Bölüm 5: Islah (su verme ve meneviş) çelikleri
EN 10270-1:2001 Çelik Teller, Mekanik Yaylar İçin
Bölüm 1: Patent tavlı, soğuk çekilmiş, alaşımsız çelik tel
Bölüm 2: Yağda sertleştirilmiş ve menevişlenmiş çelik tel
Bölüm 3: Paslanmaz çelik tel
EN 10263:2001 Soğuk Şişirme ve Dövme için, Filmaşin, Çubuk ve Teller, Teknik Teslim Koşulları
Bölüm 1: Genel
Bölüm 2: Dövmeden sonra ısıl işlem gerektirmeyen çelikler
Bölüm 3: Sementasyon çelikleri
Bölüm 4: Islah (su verme ve meneviş) çelikleri
Bölüm 5: Paslanmaz çelikler
EN 10088-3:2005 Paslanmaz çelikler
Bölüm 3: Genel amaçlı korozyona dirençli çeliklerden yapılan yarı mamuller, çubuklar, filmaşinler, teller, profiller ve parlak mamullerin teknik teslim koşulları
EN 10087:1998 Otomat Çelikleri - Sıcak haddelenmiş çubuk ve filmaşinlerin genel teknik teslim koşulları
EN 10084:2008 Sementasyon Çelikleri - Genel teknik teslim koşulları
EN 10083:2006 Islah işlemi (su verme ve temperleme) için çelikler
Bölüm 1: Genel teknik teslim koşulları
Bölüm 2: Alaşımsız çeliklerin genel teknik teslim koşulları
Bölüm 3: Alaşımlı Çeliklerin Teknik Teslim koşulları
EN 10079: 2007 Çelik Mamulleri Tanımları
REFERANS STANDARDA GÖRE MALZEME TANIMLAMA
Konumuzla bağlantılı olarak, parlak çelik çubuk malzeme siparişi vermek için, malzeme tanımımızı genel olarak aşağıdaki verilerle yapabiliriz.
Miktar ve toleransı (sevk edilecek ağırlık, çubuk sayısı vb.) ile malzeme kesiti;
Boyut ve toleranslar (Kesitle ilgili boyutlar, çubuk boyu ve toleransları);
Malzemenin kimyasal kompozisyonu ve/veya malzeme no;
Son (finishing) işlemi(sevk öncesi durumu);
Yüzey kalitesi;
Yukarıdaki verilere göre talep edilecek malzemenin, 2 ton miktarlı dairesel kesitli çubuk, 20mm çap ve h9 toleranslı, 6m boylu, 38SMnPb28 (Malzeme numarası: 1.0761) ve Sınıf.3 yüzey kalitesinde soğuk çekilmiş otomat çeliği olduğunu varsayarak, standartlara bağlı tanımımızı yapalım.
2t dairesel kesitli (yuvarlak) çubuk,
EN 10278 - 20 h9 x stok 6.000
EN 10277-3 - 38SMnPb28+C - Sınıf 3
Bu şekilde tanımlamayla, malzemenin
2 ton kütleli, kesit dairesellik toleransı, belirlenmiş çap toleransı yarı değerini aşmayan ve hiçbir durumda üst tolerans değerinin üzerinde olmayan, soğuk çekilmiş yuvarlak kesitli çubuk;
Çubuk boyutlarının, 20,00/19.948mm aralığında kalmak üzere 20mm anma çapında ve 6.200/6.000mm aralığında kalmak üzere 6.000mm anma boyunda;
Kimyasal kompozisyonundaki elementler ve elementlerin olası sapma miktarlarının standartta verilen değerleri içinde;
Soğuk çekilmiş olarak sevk edilecek;
Olası yüzey hataları, çap toleransı içinde ilgili yüzeyden itibaren en fazla 0,2mm derinliğe varabilecek ve süreklilik göstermeyen durumlarda, bu derinliği aşan olası yüzey hatalı miktarının sevk partisi içindeki miktarsal oranı %1 i aşmayan, Sınıf.3 yüzey kalitesinde;
olacağı, olası sapmaları ve kabul kriterlerini de içerecek şekilde açık ve net olarak belirlenmektedir.
Kurallar, özellikle ihtilaf durumlarında kullanılmak üzere işlevseldirler. Standartlara bağlı üretim yapan tüm üreticilere, standart kapsamındaki malzemeleri kullanmalarını özellikle öneririm.
Talepte zorunlu olarak belirlenmesi beklenen yukarıdaki tanımlamalar dışında, özel durumlarda gereksinim duyularak talebe eklenecek özellikler için de bir takım sınır değerler ve kurallara bağlı anlaşma koşulları standart kapsamındadır. Aşağıda, talep edilecek malzeme özel ihtiyaçları için, öncelikle akla gelen muhtemel beklentiler sıralanmıştır.
Doğrusallık toleransı, özellikle otomat tezgahlarında kullanılacak çubuklar için;
Çubuk ucu formu, özellikle otomat tezgahlarında kullanılacak olan çubuklar için, üreticisince sağlanan veya talep edilecek olan form ve ölçüsüyle;
Korozyona karşı geçici koruma,
Pozitif (+) veya bölünmüş (±) toleranslı çap;
Semente ve ıslah çelikleri için standardına göre sertleştirilebilme gereksinimleri;
Islah edilecek malzemeler için, ıslahlı referans test parçası;
İnce taneli yapı gereksinimleri için, ince tane yapı doğrulaması;
Metalik olmayan gayrı safiyet miktarları doğrulaması;
KarbonsuzlaÅŸma (decarburization) derinliÄŸi;
Dairesel kesit dışındaki kesitler için, köşe yuvarlatma boyut ve toleransları;
Tahribatsız muayene ve deneyler;
Ürün analizi;
Depolama yerine bağlı, standart dışı müşteriye özel işaretleme;
Belgelendirme ve kullanılacak standarda bağlı belge tipi;
Özel talepler, maliyet oluşturarak fiyata yansıyacak olmaları nedeniyle, ancak gerekli olduklarında talep edilmelerini öneririm.
Bimeks Çelik Ticaret A.Ş., ISO 9001 belgesi kapsamında, Rodacciai Group üretim tesislerinde üretilen nitelikli çelik çubuk ve teller ile Pengg Austria GmbH tesislerinde üretilen telleri ve Bimeks – Arsay Çelik Tel A.Ş. Kırklareli tesislerinde üretilen tel ve tel ürünlerini, ilgili standartlarına bağlı ve tamamı test edilmiş ve belgelendirilmiş olarak pazara sunmaktadır.
Her kalitede çelik çubuk ve tel ihtiyaçlarınız için, deneyimli satış mühendis ve teknisyenlerimizle sizlere hizmetlerimizi sürdürmekteyiz.
Ä°lgili
Haberler
.gif)
