Makina imalatçıları, üretiminin %40 ını ihraç ediyor

MİB-Makina İmalatçıları Birliğinin Yönetim Kurulu Başkanlığına seçildiği günden beri söyleşi yapmak istediğimiz Mustafa Dirin ile birlik olarak destekledikleri, EF-Endüstri Fuarı, Makina ve Otomasyon Fuarı dosyasını hazırladığımız Kasım sayımız için görüşme imkanı bulduk.

SUBCONTURKEY: Öncelikle sizi tanıyabilir miyiz?

Mustafa Dirin: Cemal ve Sebahat Dirin çiftinin dört erkek çocuğundan ilki olarak 1951 yılında İzmirde doğdum. Çok küçük yaşlardan itibaren babam Cemal Dirinin atölyesinde çalışmaya başladım. İlköğretim yıllarını bitirdikten sonra Mithatpaşa Sanat Okulundan mezun oldum ve Dokuz Eylül Üniversitesi Makine Mühendisliği Fakültesini okudum. Bugün, daha fazla kişiye iş imkânı sağlayabilmek, Türk ürün kalitesini ve güvenilirliğini dünyaya duyurmak için sürekli yeni teknolojiyi yakından takip ederek bünyesinde iş makineleri üreten Dirinler Makine San. ve Tic. A.Ş.nin yönetim kurulu başkanlığı görevini yürütüyorum. EBSO Meclis üyeliğinin yanı sıra, halen ASAD Derneği üyesi ve Makine İmalatçıları Birliği Başkanıyım.

SUBCONTURKEY: MİB in kuruluşu, üye sayısı ve genel durumu hakkında kısa bir bilgi verir misiniz? 

Mustafa Dirin: Makina İmalatçıları Birliği, DPTnin önerileri doğrultusunda 1990 yılında 17 firmanın girişimleri ile kuruldu. Bugün itibariyle her tür makina, makina aksamı ve kesici takım, takım ve parça tutucuları imal eden 205 üye firmamız bulunmaktadır. MİB, gerek yurt içinde, gerekse yurt dışında makina sektörünün tümünü temsil eden tek sektör derneğidir. 1999 yılından beri Avrupa Takım Tezgahları İmalatçıları Ekonomik İşbirliği Komitesi CECIMOnun ve 2005 yılından beri de Avrupa Kompresör ve Pnömatik Ekipman İmalatçıları Birliği PNEUROPun asli üyesiyiz. Ayrıca dünyanın en büyük takım tezgahları fuarı EMOnun Türkiyede tek temsilcisiyiz. 

MİB, sadece üyesi olduğu yurt dışındaki kuruluşlar değil, yurt dışındaki değişik kuruluşlar ve ülkemizdeki bürokrasi tarafından da, sektörle ilgili en güvenilir bilgi ve yorumların alınabileceği bir kuruluş olarak kabul edilmektedir. Sektörle ilgili bilgileri, sorunları ve çözüm önerilerini kapsayan raporlarını DPT, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı gibi karar alıcı ve uygulayıcı kuruluşlara MİB iletmektedir.

Ülkemizde ve yurt dışında düzenlenen çeşitli fuarlara katılarak, hem sektörün, hem de üyelerimizin tanıtımını sağlamaktayız.

SUBCONTURKEY: Üyelerinize yönelik yeni hizmetleriniz var mı? Varsa detaylandırır mısınız?

Mustafa Dirin: Üyelerimizin CE markalama ve kalite sistemleri konularındaki sorunlarının giderilmesine yardımcı olmak üzere konusunda uzman olan danışmanlık firmaları ile işbirliği yaparak üyelerimizin etkin hizmet almalarına yol açtık.  Aynı şekilde üyelerimizin Ar-Ge teşviklerinden yararlanmalarını sağlamak üzere benzer faaliyet gerçek-leştiriyoruz.
 
Yakında makina imalat sanayinin kamuoyunda daha iyi tanınması ve sektörün imajının güçlendirilmesini sağlamak üzere, sektör bilgileri yanında, üyelerimizin çalışmaları ile ilgili haberleri de kapsayan Haber Bülteninin 3 aylık periyotlarla yayınlanmasına başlanacaktır. Bülten, karar ve uygulama konumunda bulunan bürokrasi kademelerine, TBMM Sanayi Komisyonu Üyelerine, basın kuruluşlarına ve sektörde faaliyet gösteren firmalara gönderilecektir.

Birlik bünyesinde değişik makinaları imal eden firmalar bulunmakta, çeşitli alt sektörlerin sorunları ve beklentileri farklılık göstermektedir. Daha etkin çalışmalar yapmak, alt sektörlerin ihtiyaç ve sorunlarını değerlendirmek ve çözüm önerileri geliştirmek üzere imalat konularına göre Birlik üyesi firmaların temsilcilerinin katılacakları Çalışma Grupları oluşturuyoruz. Gruplar, çalışmaları sonunda hazırlayacakları raporları Yönetim Kuruluna sunacaklar ve son şekli verilecek bu raporlar, ilgili kuruluş ve kişilere iletilecek, önerilerin gerçekleştirilebilmesi için gerekli girişimler yapılacaktır.

Sektörün ve üye firmaların tanıtım çalışmalarına devam edilecek, üyelerin en uygun şartlarla katılabilecekleri ve yararlanabilecekleri fuarlar desteklenecek, ayrıca yurt dışında 5-6 fuara Birlik olarak katılınarak ziyaretçilere üyelerimizin imalat konuları hakkında bilgiler verilecektir.

Makina imalat sanayi yeni teknolojiler uygulayarak ve yeni pazarlara açılarak ihracat rakamlarını artırmaya devam edecek

SUBCONTURKEY: Türkiye makina imalat sanayinin durumunu değerlendirir misiniz?

Mustafa Dirin: Ülkemizdeki makina imalatçıları, 2007 yılında 20,8 milyar dolarlık yatırım malı makina imalatı yapmışlar ve bu imalatın 8 milyar dolarlık kısmını (%40ını), başta Avrupa Birliği, ABD ve Rusya gibi asırlık firmaların rekabetinin yaşandığı pazarlara ihraç etmişlerdir. Buna karşın aynı yıl 17,1 milyar dolarlık yatırım malı makina ithal edilmiştir. Zaman zaman ithal makinanın pazardan daha fazla pay alması sektörümüzün zaafı olarak yorumlanmaktadır. İthal makina fazlalığının farklı nedenleri bulunmaktadır. En önemli nedenlerden birisi, yurdumuzda satıcı kredisinin sağlanamamasıdır. Bir yatırımcı ithal makina almak istediğinde, hemen hemen tüm dış ülkelerdeki Exim Banklar, iki yılı ödemesiz 7, hatta 10 yıla kadar düşük faizli kredi vermektedirler. Buna karşın yerli makina alımında günümüzde uygulanan en uygun banka koşulu bir yılı ödemesiz dört yıldır.  Kredi için gereken şartlar oldukça ağırdır. Dolayısıyla yatırımcı aynı kalitede ve hatta daha pahalı makinayı yurt dışından aldığında,  makinasını çalıştırıp kazanacağı para ile banka taksitlerini kolayca ödeyebilmektedir.  Bu imkan ithalatı teşvik etmektedir.  Uzunca dönemdir döviz kurlarının bulunduğu düzey de eklenince ithal makinanın cazibesi daha da artmaktadır.  Unutulmaması gereken bir gerçek de, günümüzde Avrupa Birliğinde de ithal makinaların pazar payı, farklı ülkelerde %40-60 arasında değişmektedir.

Bazı Uzak Doğu ülkelerinden gelen, direktifler ve ilgili standardlara uygun olmayan makinalar ile denetim altına alınamayan kayıt dışı imalat da, kaliteli imalat yapan önemli sayıda yerli firmanın pazardan yeterince pay alamamasına neden olmaktadır.

Tüm zorluklara rağmen ülkemizdeki imalat son beş yılın önemli kısmında %20ler düzeyinde artmıştır. Gene bu koşullara rağmen 2002 yılında 2,1 milyar dolar olan ihracat, 2007 yılında 8 milyar düzeyine erişmiştir. 2008 yılında 11 milyar dolara ulaşması beklenmektedir. Bu başarı fiyat rekabetinden çok, kalite, güncel teknolojilerin uygulanması, iyi bir tanıtım (yurt içi ve dışı fuarlarda) yanında, Rusya, Polonya, Romanya, hatta Brezilya dahil bazı Güney Amerika ülkeleri gibi yeni ve potansiyel pazarlara da yönelerek sağlanmıştır.

SUBCONTURKEY: Makina sektöründe yaşanan sorunlar ve çözüm önerileriniz nelerdir? 

Mustafa Dirin: Daha önce belirttiğim gibi en önemli sorunlar; satıcı kredi mekanizmasının gelişmemiş olması, döviz kurlarının düzeyi, teknik düzenlemelere uygun olamayan makinaların piyasaya girişini önleyici piyasa denetim mekanizmasının yeni yeni devreye girmesi ve yetersizliği, kayıt dışı imalat ve yan sanayin yeteri kadar gelişmemiş olmasıdır.

Leasing işlemlerindeki KDV düzenlemeleri de sektörde tedirginliklere yol açmıştır. Unutulmaması gereken makinayı diğer sektörlerden ayıran bunların yatırıma dönüşüp getiri sağlamaları, yani ülkeye katma değer yaratmasıdır. Bu konuda ithal makine ile iç piyasada üretilen makine farklı değerlendirilebilmelidir. 

Ayrıca maliyetlerimiz içindeki yüksek vergi, prim ve pahalı enerji de yurtdışı rakiplerimizin seviyelerine çekilebilirse Türkiyenin lokomotif sektörleri arasında oluruz. 

Öte yandan kamu kurumları ile belediyelerin bir kısmının ithal makina almak için her türlü imkanı kullanmaları, yerli imalatçıların bu alımlardan hemen hiç pay almamalarına neden olmaktadır.

Kamu otoritelerince bu konularda yapılacak mevzuat değişiklikleri, önlemler, denetimler ve teşvik edici uygulamalar sektörümüzün önünü açacaktır

SUBCONTURKEY: Küresel krizin makina imalat sanayine yansıması nasıl olacak, sizin öngörüleriniz ve bu alanda alınması gereken tedbirler ve çözümler neler olabilir?

Mustafa Dirin: Makina sanayi bütün önemli sektörlerin imalatı için gerekli olan üretim araçlarını sağlamakta, aynı zamanda uyguladığı teknolojiler ile bu sektörlerin prodüktivitesini de etkilemektedir. Dünyanın çok sayıda ülkesini etkileyen küresel krizler, hemen tüm sektörlerde bir duraklamaya neden olmaktadır. Krizin aşılması durumunda dahi, yatırımcının ortamın güvenli hale geldiğinden emin olmasına kadar acil olmayan makina alımları bekletilmektedir.

TÜİK verilerine göre, 2007 yılı Temmuz ayından beri makina imalatında aylık %2-3 düzeyinde azalmalar yaşanmıştır. Kriz beklentilerinin etkisi ile Ağustos 2008 ayında makina imalatı, bir önceki yılın aynı ayına göre %12,5 gibi önemli bir düşüş göstermiştir. Belirtilen psikolojik etkilerle, 2008 yılı sonuna kadar talepte önemli bir değişme olması beklenmemektedir. Makina ihracatının yılın ilk yarısında aylık %30un üzerinde artış göstermesine karşın Ağustos ayında gerçekleşen % 18,7 artış da olumlu bir gösterge değildir. İhracat artış hızındaki düşüşte sadece dış ülkelerdeki olumsuz gelişmeler değil, döviz kurlarının düşüklüğü de etkili olmaktadır.

2008 yılının ilk 8 ayında makina ihracatının %29,3 gibi önemli bir artış göstermesine karşın imalatın azalması da dikkat çekicidir. İhracat yapan kuruluşlar ihracatlarını artırabildiklerine göre, bu firmaların imalatlarında da bir artış olduğu söylenebilir. Dolayısıyla sektörün tümünde gözlenen imalat azalması, henüz ihracata yönelmemiş ve çoğu KOBİ niteliğindeki firmalarda, ortalamanın oldukça üstünde bir imalat azalması olduğuna işaret etmektedir.

Döviz kurlarının son günlerde eriştiği düzeyin devam etmesi, dış pazarlarda durgunluk olsa da makina ihracatçılarının rekabet gücünü fazla kaybetmemesine imkan verebilecektir. Son yıllarda makina imalatçılarının Avrupa Birliği ve ABD dışında yeni pazarlara yönelmeleri ve gelişmekte olan ülkelerin krizden daha az etkilenebileceği yönündeki beklentiler, 2009 yılında, artış hızı düşse de makina ihracatının artabileceğine işaret etmektedir. Ancak, iç pazara yönelik imalat yapan ve hemen hemen tümü KOBİ niteliğindeki kuruluşlar için aynı olumlu beklentiler söz konusu olmayabilecektir. Bu kuruluşlar için, özellikle 2009 yılı ilk çeyreği sonuna kadar sıkıntılı bir dönem yaşanması söz konusudur. Bu sıkıntıların bir ölçüde hafifletilmesi için, kamu kurum ve kuruluşları ile belediyelerimiz, makina alımlarında, şimdiye kadar olduğu gibi ithal makina tercihinden vazgeçmeleri, aynı kalite ve uygun fiyatlı yerli makinaları almaları, olumlu katkı sağlayabilecektir.

SUBCONTURKEY: MİB in 2008-2009 yılında desteklediği fuarlar hangileridir? Bu fuarları destekleme kriterleriniz ve buradaki amaçlarınız nelerdir?

Mustafa Dirin: 2008 yılında Bilbao-İspanyada yapılan BIEMH 2008 fuarı ile Pekindeki CIMES 2008 9. Çin Takım Tezgahları fuarlarını destekledik.  Yine 2008 Kasım ayında yapılacak Karaçideki Pakistan Takım Tezgahları Fuarı ile İstanbuldaki EF Endüstri Fuarını destekliyoruz.  2009da desteklediğimiz fuarlar ise bu sene Nisan 2009a ertelenen TATEF ve tabii ki Eylül 2009da yapılacak, bizim de temsilcisi olduğumuz EMO Milano Takım Tezgahları fuarları. Ayrıca Nisan 2009da Kievde yapılacak KIIF PRIMUS Metal İşleme Fuarı, Mayısda yapılacak Moskovadaki METALLO OBRABOTKA fuarlarını da destekliyoruz.

Fuarları desteklemedeki kriterlerimiz bu fuarların üyelerimizin güçlü pazar payları olan yerlerde yapılıyor olmaları dolayısı ile müşterileri ile yüz yüze iletişim olanağı sağlıyor olması, ayrıca ürünleri için potansiyel pazar olma durumunda olan yörelerde tanıtım yapmak üzere mevcut ve göz önünde bulunmalarını sağlayacak olması gibi hususlardır. Ayrıca üyelerimizden gelen talepler de fuar belirlememizde etken olmaktadır.

SUBCONTURKEY: Makina sektöründeki ihracat rakamları hakkında bilgi verir misiniz? Sektördeki toplam ihracatın yüzde kaçı üyeleriniz tarafından yapılmaktadır? İhracatı artırmak için neler yapıyorsunuz, firmalar neler yapmalı?

Mustafa Dirin: 2007 yılında 8.8 milyar dolar tutarında makine ve aksamı ihracatı gerçekleştirilmiştir. Bu Türkiyenin toplam ihracatının yaklaşık %8ini oluşturmaktadır.  Makina imalatçıları, ihracatlarını 2007 yılında %33,8 ve 2008 yılının ilk yarısında da %32,2 oranında artırma başarısını göstermiştir. Temmuz ayında %22,6 olan artış, maalesef hızını azaltarak Ağustos ayında %18,7ye düşmüştür. Bu yavaşlamanın en önemli nedeni, döviz kurlarındaki olumsuzluğun firmalar üzerinde yarattığı baskının ciddi bir boyuta ulaşmasıdır. 2008 yılı Haziran ayından beri, en önemli ihraç pazarı olan Avrupa Birliğinde yaşanan talep daralması da bu gelişmede etkili olmaktadır.

Dış dünyada yaşanan tüm olumsuzluklara rağmen makina imalat sanayimizin ihracatını artırmaya devam etmesi, imalatçı firmaların son yıllarda kaliteye, yeni teknolojilerin uygulanması ve yeni pazarlara da yönelmeleri ile gerçekleşmiştir. Ülkemizin makina imalat ve ihracatının %60dan fazlasının MİB üyesi firmalarca gerçekleştirildiği hesaplanmaktadır.

Firmalar olarak makina ihracatının artması için, öncelikle direktiflere gerçek anlamda uyan makina imal edilmesi, yeniliklerin ve teknolojideki gelişmelerin izlenmesi ve uygulanması, müşteri beklentilerindeki değişmelerin değerlendirilmesi, imaj bozulmasına neden olmamak için servis imkanı sağlanmayan ülkelere ihracat yapılmaması ve ekonomik fiyatlandırma için rantabiliteye önem verilmesi gerekmektedir.