Küreselleşen ekonominin ilk krizinin başlamasından bu yana tam 8 çeyrek zaman geçti. Yani tam 2 yıl geçti.
O günleri hatırlıyor musunuz? 2008in Eylülünü?
Aslında krizin geleceğini biz bu köşeden, 2007nin Kasımından beri duyuruyor ve dikkatli olunması için önerilerde bulunuyorduk. Ama küresel ekonomi tüm kriz uyarılarına rağmen hız kesmiyordu. Tabi ki bunu gören üretici ürettikçe üretiyor; tüccar aldıkça alıyor; kullanıcı tükettikçe tüketiyordu… Kimse de bizim uyarılarımıza kulak asmıyordu. Neden assınlar ki, herkes para kazanmaya devam ediyordu…
Ta ki 2008in Eylülüne gelene kadar…
Tüm kriz göstergelerine rağmen hız kesmeyen ekonomi, ne olmuştu da Eylülde hızını bir anda düşürmüştü?
Ben buna “Motor Etkisi” adını veriyorum. Şöyle ki;
Eğer arabanızın motorunda bir sorun olsa bile, araba hızlı bir şekilde giderken, bu sorunu hissetmezsiniz. Göstergeler sizi bir problemin varlığı konusunda uyarsa bile araba gitmeye devam ediyordur. Ama, ne zaman ki arabayı durdurursunuz, işte o zaman motorun bir daha çalışmadığını görürsünüz. 2008 yılında da bu oldu. ABD ve Avrupa ekonomileri, Ağustos tatiline girmişti. Türk ve Ortadoğu ekonomileri hem Ramazana hem de Ağustos tatiline girmişlerdi. Ekonomiler stop etmişti. Eylül ayı geldiğinde ise, motorun çalışmadığını görmüştük.
Bunları niye anlatıyorum?
2010 Eylülüne hoş geldiniz…
Şöyle bir hafızanızı yoklamanızı istiyorum. Gazetelerde, ekonomi yazarlarının ikinci krizden bahsettiklerini hatırlıyor musunuz?
Avrupada Yunanistanın, İspanyanın, Portekizin, İrlandanın, İtalyanın, Romanyanın ve daha bilmem hangi ülkenin batma durumuna geldiğini hatırlıyor musunuz?
Avrupa Birliğinin bu ülkeleri kurtarmak için ekonomiyi daraltıcı önlemler aldıklarını da hatırlıyor musunuz?
Ama, bütün bunlar olurken, biz işlerin iyi gittiğini, para kazanmaya devam ettiğimizi düşünüyorduk. Otomotiv sektörü, 2009 yılını asgari hasarla atlatırken (sadece %14lük bir düşüş yaşadı), 2010 yılında yine üretimin 1 milyon sınırını aşacağını düşünmeye başladı.
Çelik üreticileri, talebin artacağı beklentisi ile fiyatları yukarıya çekmeye başladılar.
Sonra, Ağustos tatiline girdik. Ramazan ‘da bu döneme denk geldi. Böyle dönemlerde yaşanılan talep azlığını görmezden gelerek, Bayram sonrasında her şeyin daha iyi olacağı umutlarını beslemeye başladık.
Ama, gerçekten öyle mi?
Değerli dostlarım, ben piyasaları son derece riskli görüyorum. Tedbirli olma zamanı diye düşünüyorum. Risk almayın, stoğa girmeyin, yatırımlarınızı erteleyin, nakdinizi iyi yönetin, çar çur etmeyin. Bugün itibarı ile, ABde müthiş bir kemer sıkma politikası izlenmektedir. İflastan kurtardıkları ülkelerin, taze fonlara ulaşabilmeleri için koydukları şart, bütçe açıklarının kapatılması şartıdır. Diğer bir deyişle, devlet harcamalarını kısın, vergileri artırın diyorlar. Bunu, bizim anladığımız dile tercüme edersek, Avrupanın talebinde ciddi bir azalma olacaktır.
Türkiyenin ihracatının %50sinin Avrupaya olduğunu düşündüğümüzde (yaklaşık 50-60 milyar USD), bu miktarın birkaç on milyar dolar düşebileceğini görmek için uzman olmaya gerek yoktur.
Öbür taraftan, Çin ekonomisinde de ciddi bir soğuma yaşanmaktadır. Nisan ayında devletin almış olduğu bazı önlemler nedeni ile inşaat sektöründe büyük bir yavaşlama olmuştur. Olanları kısaca hatırlatmak isterim.
Çinde gayrimenkul fiyatlarında aşırı bir enflasyon yaşanmakta idi. Evlere olan aşırı talep nedeni ile fiyatlar nerede ise 1 yıl içinde %100 artmakta idi. Eli para gören yeni zengin Çinli vatandaş, bankadan aldığı nerede ise bedava krediler ile ikinci, üçüncü, hatta dördüncü evini almaya başlamıştı. Gayri menkul piyasasındaki bu aşırı şişmeyi, pek çok uzman, 2008 krizi öncesinde ABDde yaşanılan gayri menkul piyasalarının durumuna benzetiyordu. Hatırlayın, kriz ABD mortgage piyasalarındaki çöküş ile başlamıştı.
O nedenle, Çin hükümeti bir karar aldı ve inşaat piyasasını kendi eli ile çökertti. Bunun üzerine yeni inşaatlar azaldı, çeliğe olan talep düştü. Piyasalarda büyük bir durgunluk oluşmaya başladı. Fiyatlar hafif hafif düşmeye başladı.
Bu gelişmelerin dünya piyasalarını olumsuz etkileme olasılığı büyüktür. O nedenle, dikkatli olmanızı ve tedbiri elden bırakmamanızı tavsiye ediyorum.
Şöyle bir hafızanızı yoklamanızı istiyorum. Gazetelerde, ekonomi yazarlarının ikinci krizden bahsettiklerini hatırlıyor musunuz?
Değerli dostlarım, ben piyasaları son derece riskli görüyorum. Tedbirli olma zamanı diye düşünüyorum. Risk almayın, stoğa girmeyin, yatırımlarınızı erteleyin, nakdinizi iyi yönetin, çar çur etmeyin.
Öbür taraftan, Çin ekonomisinde de ciddi bir soğuma yaşanmaktadır. Nisan ayında devletin almış olduğu bazı önlemler nedeni ile inşaat sektöründe büyük bir yavaşlama olmuştur.
İlgili
Haberler
.gif)
