Onları halk arasında  10 parmağında 10 marifeti var  diye nitelendiririz. En iyi yapabildikleri ve hayatları kazandıkları bir iÅŸin dışında, diÄŸer iÅŸleri de -para kazanmasalar dahi- baÅŸkalarının takdirini kazanabilecek kadar iyi yapan insanlar için kullanılır bu deyim. Çoklu beceriye sahip bu kiÅŸiler, diÄŸer insanlar karşısında mukayeseli bir üstünlüğe sahiptirler. Ä°ÅŸ dünyasında da çoklu beceriye sahip çalışanlar, diÄŸer çalışanlar arasından kısa süre içerisinde sıyrılarak anahtar personel konumuna yükselirler. Ä°ÅŸverenler de esnek iÅŸgücüne (flexible workforce/multi-skilled workforce) sahip olabilmek için çalışanlarının farklı konularda becerilere sahip olmalarını arzu ve teÅŸvik eder. Çoklu beceriye sahip olmak (multi-skilled employees) çalışan ve iÅŸveren için bir kazan-kazan (win-win) durumu oluÅŸtur-maktadır.

Değerli Hocam Sayın Deniz Gökçe yi çoklu beceriye sahip kişilere ilk örnek olarak vermek istiyorum. Üniversite öğretim üyeliği, ekonomi yazarlığı, spor yazarlığı ve yorumculuğu, TV programcılığı ve danışmanlık gibi birçok şapkayı başarıyla taşıyor.

Bir baÅŸka örnek Sayın Tülin Åžahin, Sivaslı Cindy olarak podyumlarda tanındı. MankenliÄŸin yanı sıra, moda tasarımı, diyet ve saÄŸlıklı yaÅŸam üzerine kitap yazarlığı, spor hocalığı yapıyor. Çok sayıda yabancı dil bilen Tülin Åžahin 2007 yılında yapılan bir röportajda:  Güzel olmak avantajlı. Bir de bunun üstüne yetenek ve çalışkanlık eklenince her ÅŸey tamam oluyor.  Güzelim" diye bir köşeye çekilip oturmamak lazım. Çünkü baÅŸarılı olmak, güzel olmaktan daha önemli  diyor. Türkiye nin turizm tanıtım yüzü de olan Tülin Åžahin, TBMM UyuÅŸturucu ile Mücadele AraÅŸtırma Komisyonunca uyuÅŸturucudan uzak, baÅŸarılı, sportif, çalışkan, örnek yaÅŸantısı ile 2009 yılı Haziran ayında  Örnek Genç  olarak seçildi.

Sayın Ramazan Kutlu yu Hürriyet Gazetesi nin Mayıs ayında yayınladığı bir röportaj sayesinde tanıdım. Çok sayıda takdir, başarı ve teşekkürname alan değerli imamımız aynı zamanda iyi bir hatip, müzisyen, belgeselci, dizi oyuncusu, TV programcısı, spiker, mimar, dekoratör ve ahçıymış. İşte size birbirinden çok farklı alanlarda çalışan çoklu beceriye sahip yurdumun insanları… Sadece isimlerini google arama motoruna yazdığınız zaman binlerce sayfaya ulaşabiliyorsunuz. Bunları uç örnekler olarak nitelendirebilirsiniz. Ama çevrenize baktığınızda çoklu beceriye sahip insanları kolayca fark edeceksiniz. Onlar adeta birer çekim merkezi haline gelmişlerdir. Çevreleri tarafından bilinir, sevilir ve takdir edilirler.

Ulu Önderimiz M. Kemal Atatürk ün 20.yüzyılın en büyük devlet adamlarının arasında sayılmasında en önemli etkenlerden bir tanesi de kendisinin çoklu beceriye sahip olmasıdır. Sadece asker Mustafa Kemal tüm bunları başarabilir miydi? Öğretmen, yazar, sanatsever, çiftçi, sanayici, iş adamı, sporcu, yönetici, politikacı gibi diğer becerilere sahip olmasaydı Türkiye Cumhuriyeti bugün bu noktada olabilir miydi?

Çoklu Beceri ve Öğretim Sistemimiz

Her insan farklı yeteneklere sahiptir ve deÄŸerlidir. Herkes yeteneklerini keÅŸfedip, yetenekleri doÄŸrultusunda kendini geliÅŸtirmelidir. Tek tip insan yetiÅŸtiren programlarla ÅŸirketlerin veya ülkelerin baÅŸarılı olması ve insanların mutlu olması mümkün deÄŸildir. Bu noktada öğretim sistemimizin gözden geçirilmesinin ÅŸart olduÄŸunu düşünüyorum. Çünkü mevcut uygulamaların, insanların farklı yeteneklerini geliÅŸtirmelerini teÅŸvik etmediÄŸini kendi yakın çevremden biliyorum. Ä°lköğretimden üniversiteye kadar mevcut durum ümit verici deÄŸil. Liselere giriÅŸ için beÅŸinci sınıftan sonra her yıl uygulanmaya baÅŸlanan  Seviye Belirleme Sınavı  (SBS) sebebiyle artık müzik, resim, beden eÄŸitimi, tiyatro, bilgisayar, yabancı dil gibi diÄŸer farklı yetenekleri ortaya çıkarabilecek derslere kimse önem vermiyor. Bu dersleri zaman kaybı olarak algılayan öğrenciler, bunların yerine sınav için etütlere girmeyi tercih ediyorlar. Robotlara dönüşen çocuklarımız için baÅŸarının tek kıstası SBS net sayısı olmuÅŸ. Ä°ÅŸin acı tarafı yine bu günlerde yabancı sermayeli bir bankamız çok haklı olarak çocuklarımıza  Tasarruf  dersinin verilmesini tavsiye ediyor. Aksi takdirde Türkiye nin dış sermayeye bağımlı yaÅŸayışının daha uzun yıllar devam edeceÄŸini söylüyorlar. Ne dersiniz lise, üniversite sınavları derken çocuklarımız tasarruf dersine ilgi gösterirler mi? Öğrencilerine yetenekleri ve ilgileri doÄŸrultusunda bölüm seçme ÅŸansı veren tek üniversitemiz olan Sabancı Ãœniversitesinin bu uygulamasını durdurmaya yönelik anlamlı(!) çabalara da yine bugünlerde ÅŸahit oluyoruz.      

Mevcut öğretim sistemimiz farklı yeteneklerin geliÅŸimine yeterince katkıda bulunamadığı için iÅŸ bireylere ve ÅŸirketlere kalıyor. Artık  Ä°nsan Kaynakları  bölümünü  Yetenek Yönetimi  bölümü olarak nitelendiren ÅŸirketler oluÅŸtu. Ä°ÅŸletmelerde çoklu beceriye sahip çalışanların bilinçli bir ÅŸekilde oluÅŸturulması mavi yaka çalışanlarla baÅŸladı. Buradaki temel amaç esnek üretim kabiliyetinin kazanılması ve kiÅŸiye bağımlılıktan kurtulmaktı. Belli bir mühendislik geçmiÅŸine sahip olan okurlarım çalıştıkları ÅŸirketlerde vazgeçilemez işçi, usta ve ustabaÅŸları ile karşılaÅŸmışlardır. Hatta iÅŸverenlerin herhangi bir çatışma durumunda bu tip mavi yaka çalışanları kayırdıklarına da ÅŸahit olmuÅŸlardır. Bu kiÅŸiler iÅŸletme içerisinde küçük birer krallık haline gelmiÅŸlerdir. Bilgiyi kendilerinde tutarak güçlerini ve gelirlerini artırmayı baÅŸarmışlardır. Arızaları sadece kendileri çözebildikleri için gerektiÄŸinde üstlerini iÅŸi bırakmakla dahi tehdit eder hale gelebilmiÅŸlerdir. Çoklu beceriye sahip çalışanlar iÅŸletmenin kiÅŸiye bağımlığını azalttığı ve üretime esneklik kazandırdığı için iÅŸverenlerce de desteklenmektedir.

Talep ve Esnek İşgücü

YaÅŸadığımız çaÄŸda talep sürekli deÄŸiÅŸkenlik arz etmektedir. Talep azalış ve artışlarında iÅŸgücünün ayarlanabilmesi için çoklu beceriye sahip çalışanlara ihtiyaç duyulur. ÖrneÄŸin normalde belli bir makine de iki vardiya çalışarak talebi karşılayabildiÄŸiniz bir ortamda;  dönemsel olarak ya da herhangi bir arıza sebebiyle üç vardiya çalışmanız gerekirse, bu makineyi problemsiz çalıştırabilecek üçüncü bir kiÅŸiye ihtiyaç duyarsınız. EÄŸer çalışanlarınızı önceden farklı makinelerde çalışma konusunda yetiÅŸtirmiÅŸseniz, bir elemanınızı bu makineye kaydırmakla meseleyi kolayca çözebilirsiniz. Aksi takdirde fazla mesailerle mevcut iki vardiyanızda çalışan kiÅŸilere aşırı yük bindirmek zorunda kalsanız da, bunu sürekli yapamayacağınız için kayıplara maruz kalırsınız. Bir de talebin azaldığı duruma bakalım. EÄŸer her makinenizi sadece bir adam çalıştırabiliyorsa, talebin daraldığı dönemde hiçbir çalışanınızdan tasarruf etme ÅŸansınız olmayacaktır.

Yine herhangi bir çalışanınız izin, hastalık veya tatil nedeniyle işe gelmediği zamanlarda, işin aksamaması için onun yerini alacak diğer bir çalışanın bu görevleri yerine getirmesi gerekebilecektir. Tüm bunlar bize neden çoklu beceriye sahip çalışanlara ihtiyaç duyduğumuzu açıkça ifade ediyor. İşletmelerde yöneticiler, altlarında çalışan kişilerin gerekli çoklu beceriler kazandıklarını takip etmeli, takımdaki insanların birbirinin görevlerini yapabilmeleri için tüm operasyonların kişiye bağlı olmayı gerektirmeyecek kadar basit ve anlaşılır olmasını sağlamalıdırlar. Çalışan yetenek geliştirme planları, yeterlilik matriksleri, rotasyonlar ve iş eğitimleri ile çalışanların gelişimi düzenli şekilde izlenmelidir.

Çalışanlara Çoklu Beceriler Kazandırmak

Mavi yakalılar üretim hatlarında genelde takımlar halinde görev yaparlar. Bu takımlar kendi bölgelerine verilen işleri talebe göre belirlenen zaman dahilinde gerçekleştirmekle yükümlüdürler. Takım lideri takımdaki her üyenin görevini yerine getirebilecek bilgi ve deneyime sahip olmalıdır. Takım üyelerinin herhangi biri eksik olduğu durumlarda diğerleri onun yerini alabilmelidir. Takıma yeni gelen üyenin işbaşı eğitimleri, takımın tüm görevlerini kapsayacak şekilde gerçekleştirilmelidir. Takım üyelerinin rotasyonla çalışma yerleri periyodik olarak değiştirilmeli, böylece bölgelerindeki tüm ekipmanları kullanabilmelerini ve operasyonları kusursuz öğrenebilmelerini sağlanmalıdır. Takımlar kendilerinden önceki ve kendilerinden sonraki takımların operasyonları bilmeli ve birbirlerini nasıl etkilediklerini tam olarak anlamalıdırlar. Yukarıdakilerin gerçekleştirildiği bir işletmede talepte herhangi bir değişiklik söz konusu olsa dahi, takımdaki üye sayısı buna göre sorunsuz artırılabilir veya azaltılabilirsiniz.

Beyaz yakalılar da aynı mavi yakalılarda olduğu gibi yetenek geliştirme planları, yeterlilik matriksleri, rotasyonlar ve iş eğitimlerine tabi tutulmalıdır. Bazı şirketlerde çoklu beceri geliştirme işi tamamen beyaz yaka çalışanların inisiyatifine bırakılmıştır. Çalışanlar yıllarca aynı iş tanımı çerçevesinde görev yapmak durumunda kalmış olabilirler. Bu tip şirketlerde çalışanların performanslarından tam olarak yararlanılamaz. Yıllardır aynı rutin görevi yapan motivasyonu düşük çalışanlar sonunda ya şirketten ayrılırlar ya da ayrılmak zorunda kalırlar. Öbür taraftan çalışanlarını sürekli gelişime yönlendiren ve onların farklı beceriler geliştirmesini destekleyen şirketler, iş tanımlarını her yıl yenileyerek ve çalışanları rotasyona tabi tutarak çalışan motivasyonunu yükseltebilir ve verimliliği arttırabilirler.

Çalışan Açısından Çoklu Beceri

Konuya bir de çalışan açısından bakacak olursak çoklu beceriye sahip çalışanların daha çabuk terfi ettiÄŸini, daha iyi ücret artışları alabildiklerini ve kriz zamanlarında en vazgeçilemez Joker  çalışanlar olduklarını biliyoruz. Çoklu beceriye sahip çalışanlar rotasyonla farklı alan ve ekipmanlarda çalıştırıldıkları için sürekli aynı iÅŸi yapan (rutin) çalışanlara göre daha motivasyonlu ve istekli çalışma sergilerler. Yeniliklere, öğrenmeye ve geliÅŸmeye daha açıktırlar. Yukarıda sayılan sebeplerden ötürü, bireylerin kiÅŸisel geliÅŸimlerine önem vermeleri ve çoklu beceri kazanmak için sürekli çaba göstermeleri gerekmektedir. Türkiye de birçok insan için okul bitince öğrenim süreci maalesef sekteye uÄŸruyor. Oysa okul bir amaç deÄŸil bir araçtır. KiÅŸiye belirli bir iÅŸi yapabilmesi için gerekli  minimum bilgi ve yetenekleri kazandırır. Öğrenimini okul sonrası devam ettirebilen kiÅŸiler taÅŸ taÅŸ üstüne koyarak  uzmanlıklarını pekiÅŸtirebilir veya farklı alanlarda da yeni bilgi sahibi olabilirler. Bireylerin çoklu beceri kazanmasındaki en önemli etken, kendi istek ve çabalarıdır. 10 parmakta 10 marifetiniz olmasa bile birden fazla beceriye sahip olmanız sürekli artan günümüz rekabetçi ortamında bir zorunluluktur. YeteneÄŸinizin hangi konuda olduÄŸu çok önemli deÄŸildir. Önemli olan kendinizi geliÅŸtirdiÄŸiniz alanlarda gerçekten iyi olabilmektir. Bugün hobi olarak yapmaktan zevk aldığınız ÅŸeyler dahi ileride size beklenmedik kapılar açabilir. İçinde bulunduÄŸunuz ortamları bir yapboz (puzzle) olarak kabul ederseniz, hangi parçaya kimin ne zaman ihtiyaç duyulacağı hiç belli deÄŸildir. Siz elinizdeki yapboz parça sayısını (kolunuzdaki bilezik sayısını) arttırmaya çalışın. Bir gün birileri bunlardan biri veya birkaçına mutlaka ihtiyaç duyacaktır.

Değerli okurlar, her türlü istek, soru ve değerli yorumlarınızı yukarıda yer alan e-mail adresime bekliyorum. Unutmayın zaman en değerli varlığımız. Hepimiz az zamanda çok işler başarmak zorundayız. Haydi hemen harekete geçelim. Kendilerine faydası olmayan kişiler, kendilerini geliştiremeyen kişiler; çalıştıkları kurumları ve içinde bulundukları çevreyi ve nihayetinde toplumu da geliştiremezler. YERİNDE SAYANLAR İLERLEYEMEZLER! Önde olmak için öğrenmeye ve ilerlemeye devam…