Prof. Dr. Ercan TEZER
Otomotiv Sanayi Derneği Genel Sekreteri

2001 ve 2002 yıllarında ülkemizde etkili olan krizin ardından, özellikle 2003 yılından itibaren AB ülkeleri ile entegrasyon sürecindeki yoğun gelişmeler ile birlikte sanayimizin ihracat potansiyeli hızla gelişmeye başlamıştır. Türk Otomotiv Sanayi son yıllarda yapmış olduğu yatırımlar sonucunda üretiminin yüzde 80 gibi önemli bir kısmını ihraç edebilir hale gelmiş ve üretim adetlerini 2008 yılında 1.150 milyon adede yükseltmiştir. 2000 yılına göre ihracatımız beş kat artmış, sanayimiz Türkiye ihracat sıralamasında yedinci sıradan birinciliğe yükselmiştir.

Ancak bilindiği üzere, 2008 yılının son çeyreğinde ABDde finans araçları ve türevlerinin değer kaybı sonucunda geri ödeme sorunları ortaya çıkmıştır. Buna bağlı olarak gelişen finansal kriz, hızla küresel bir nitelik kazanmış ve tüm pazarlarda talep düşüklüğü ortaya çıkmıştır.

Ülkemizde de olduğu gibi, bu dönemde, tüm dünya ülkelerinde öncelikli olarak otomotiv ürünlerine talep daralmaya başlamıştır. 2008 yılı son çeyreğinden itibaren AB ülkelerinde satışlar düşmeye başlamış ve dolayısıyla ihracatımızın yüzde 90nını bu bölgeye gerçekleştirmemize bağlı olarak, üretim adetlerimiz de mayıs ayı itibariyle önemli oranda azalmaya başlamıştır. Hurda araç teşviki ile 2005 yılında 785 bine kadar ulaşan toplam iç pazar, daha sonraki daralmalar ve küresel krizin de etkisi ile 2008 yılında 526 bine düşmüştür.

Öte yandan yurt içi pazardaki daralma da bu olumsuz koşulları güçlendirmiştir. Gerek yurtiçi pazar, gerekse ihracat adetlerindeki önemli düşüşler, 2009 yılında da etkili olarak devam etmiştir.

Krizde hızla artan stokların eritilmesi ve talebin canlandırılması amacı ile hükümetimizin 15 Mart/16 Haziran tarihleri arasında uyguladığı ÖTV indirimi, daha sonra azalarak 30 Eylül 2009 tarihine kadar devam etmiştir. ÖTV indirimi silindir hacmi 1.600 cc den küçük otomobillerde önce yüzde 14 ve sonra yüzde 7; kamyonetlerde ise önce yüzde 8 ve sonra yüzde 6 fiyat indirimi sağlamıştır.

Başka bir ifadeyle; ÖTV indirimi uygulaması, özellikle <1.600 cc otomobil pazarı ve kamyonetlerden oluşan hafif ticari araç pazarında olumlu etki sağlamıştır. Bu uygulama ile birlikte şirketlerin yapmış olduğu kampanyalara bağlı olarak, bu araç sınıfı talebindeki yüzde 23 oranındaki artış, toplam pazarın 2009 yılında, bir önceki yıla göre yüzde 10 oranında artmasını sağlamıştır.

2009 Yılı Pazar, Üretim Ve İhracat

Ancak ÖTV nin yapısı gereği, ÖTV indirimi özellikle ağır ticari araçlar üzerinde etkili olamamıştır. Sanayimizin üretiminde büyük yer tutan ticari araçlarda ihracat azalması ile birlikte ticari araç üretimindeki düşüş yüzde 60lar düzeyine kadar ulaşmıştır. Özellikle ağır ticari araçlar pazarında yaşanan keskin düşüşlere bağlı olarak, bir önceki yıla göre, 2009 yılında toplam ihracatta yüzde 31 ve üretimde ise yüzde 24 düzeyinde daralma yaşanmıştır.

Ağır Ticari Araç Pazarı

İhraç pazarımız olan ABnde küresel krizin otomotiv sanayi üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak ve daralan pazarı canlandırmak amacı ile ilgili Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan paket kapsamında 2009 yılı başında düşük faizli fon ile özellikle sanayide Ar-Ge teşviklerinin özel olarak arttırıldığı değişik önlemler uygulamaya konulmuştur. Ancak AB ülkelerinde, özellikle 2009 yılının son aylarında teşviklerle hareketlenen pazar, ihracatımızda istenilen hareketliliği sağlayamamıştır.
 
2009 yılında, bir önceki yıla göre, toplam otomotiv sanayi ihracatındaki daralma yüzde 31 düzeyindeyken, otomobil ihracatında düşüş yüzde 26 düzeyinde gerçekleşmiştir.

Kasım ayında olduğu gibi, otomotiv sanayinin 2009 Aralık ayı üretim ve ihracatının, 2008 Aralık ayına göre önemli oranda artmış olduğu görülmektedir. Üretim ve ihracat değerlerinde olduğu gibi, 2009 yılı Aralık ayı otomobil ve toplam pazarının, 2008 yılı aynı ayına göre artışı, baz etkisi göz önüne alınarak değerlendirilmelidir.

Diğer bir ifadeyle; bu yıl Aralık ayında üretim ile birlikte ihracatın bir önceki yıla göre artmış gibi görünmesi, küresel krize bağlı olarak 2008 yılı Ekim ayında başlayan ve etkisi attırarak devam eden üretim ve ihracattaki önemli düşüşlerden kaynaklanmaktadır.
 
Öte yandan 30 Eylül 2009 tarihi itibariyle, ÖTV indirimi uygulamasının sona ermesiyle birlikte, özellikle sanayi faaliyetlerimizin yüzde 50sini oluşturan ticari araçlar ve traktörler ile birlikte tüm sanayimizi kapsayacak KDV indirimi, beklentilerimizin aksine uygulanmaya başlamamıştır. Bu durum, büyük öçlüde yerli tasarım ve Ar-Ge ile geliştirilen, özgün ürünlerle küresel pazarlar için daha fazla yerli katma değer ile üretim yapan ticari araçlar ve traktör sanayinin krizde önemli zarar görmesine neden olmuştur. Özellikle ağır ticari araç üretimi yapan firmalarımızda, çalışma günlerinin 2/3 ünde üretime ara verilmiştir.

Türk Otomotiv Sanayi, Sahip Olduğu Yüksek Kalite Yönetim Anlayışı ve Yüksek İşgücü Verimliliği İle Çok Önemli Avantaja Sahip Bulunmaktadır

2009 yılında özellikle orta ve ağır ticari araçlar ile birlikte traktörde yeterli önlem alınmaması sonucu, talepte ve dolayısı ile üretimdeki kayıplar önemli boyuttadır. 2009 yılında orta ticari araç pazarı 2008 yılına oranla yüzde 30 oranında azalırken, önemli daralma yüzde 42 ile ağır ticari araç pazarlarında yaşanmıştır.
 
Ağır ticari araç üretimindeki keskin düşüşler 2009 yılı boyunca devam etmiştir. 2009 yılında, ticari araç üretimi 5 yıl geriye giderek, 2004 yılı değerlerinin altında gerçekleşmiştir. Büyük kamyon üretimi 0,74 bin adet ile 2002 yılı düzeyinin de altında kalmıştır.

Diğer taraftan, sanayimizde üretimdeki daralmanın önemli boyutlara ulaşmasına rağmen Şubat ayında yürürlüğe giren Kısa Çalışma Ve Kısa Çalışma Ödeneği Mevzuatı sayesinde İşsizlik Fonu kaynaklarının kullanıma açılmasına bağlı olarak sanayimizde büyük emek ve maliyetle yetiştirilen insan gücü kaybı asgari düzeyde tutulmuştur.

Gerek iç gerek AB pazarında bu yıl ek teşvikler olmayacağı ve talebin ancak 2009 düzeyinde seyredeceği beklenmektedir. 2009 yılında talep artışının önemli ek teşviklerle sağlandığı dikkate alınırsa, krizin etkisinin devam etmesi durumunda, 2010 yılında toplam pazarın yüzde 10 dolayında azalması söz konusu olabilecektir. Diğer taraftan, iç ve dış talebin sınırlı düzeyde olmasına bağlı olarak, üretimin de ancak 2009 düzeyinde kalacağı tahmin edilmektedir.

Sanayimizdeki bu olumsuz gelişmelere rağmen, banka ve finans sistemindeki olumlu sinyaller gelecek ile ilgili beklentilerin olumlu olabileceğini göstermektedir. Türk otomotiv sanayi, rakibi olarak değerlendirilen yeni AB üyesi ülkeler ile kıyaslandığında; sahip olduğu yüksek kalite yönetim anlayışı ve yüksek işgücü verimliliği ile çok önemli avantaja sahip bulunmaktadır.

Son dönemlerde yaşanan şirket ortaklıkları ile birlikte, küresel sanayide yeniden yapılanma süreci yaşandığı bilinmekte olup, krizden çıkış sürecinde, eğer koşullar iyi değerlendirilebilirse, Türk otomotiv sanayinin sahip olduğu bu üstün niteliklere bağlı olarak birçok fırsat elde edebileceği beklenmektedir.

Sanayimiz adına olumlu bir gelişme olarak değerlendirdiğimiz 2009 yılında yürürlüğe giren Ar-Ge Destekleri Mevzuatı çerçevesinde, Sanayi Ar-Ge Merkezlerinin Kurulması ve Ar-Ge Alt Yapısı ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. Şu anda sanayimiz, kurulan 60 Ar-Ge merkezi içinde 16 adet merkez ile diğer sektörler arasında ilk sırada yer almaktadır.

Diğer taraftan bu kriz ortamında, küresel pazarlarda da olduğu gibi, ülkemizde de otomotiv sanayinin 2007 yılındaki üretim ve pazar adetlerine tekrar ulaşabilmesinin, 4–5 yıl gibi uzun bir süre alacağı da bilinmektedir. Bu zor koşullar altında, otomotiv sanayi mevcut strateji ve hedeflerimizde bir değişiklik yapmamış ve orta vadede ; 2 milyon adet üretim, 1,5 milyon adet ihracat, 50 milyar $ ihracat geliri ve 600 bin istihdam hedefine ulaşmak çalışmalarını planlamaktadır.

Bu hedefimize ulaşabilmemiz için Ana ve Yan Sanayide Yeni Yatırımların Desteklenmesi, Ar-Ge ve Tasarım Girişimlerinin Desteklenmesi, Ar-Ge Altyapısının Kurulması (Test Pistleri / Rüzgâr Tüneli / Çarpma Test Düzeni), Otomotiv Vergi Sisteminin AB İle Uyumlaştırılması, Çevre Mevzuatı Yükümlülüklerinin Düzenlenmesi, Gerekli İnsan Gücünün Planlanması ve Marmara Bölgesinde Lojistik Alt Yapısının Kurulması gibi konular, sanayimizin öncelikli olarak Hükümetten beklentileri arasında yer almaktadır.

Bir başka ifade ile sanayimiz,Mükemmeliyet Merkezi olma hedefi yolunda, bundan sonra da istikrarlı iç pazar ve ihracat projelerine bağlı olarak büyümek üzere yoğun çalışmalarını sürdürmektedir.

Bu bağlamda, içinde bulunduğumuz bu dönemde, sanayimizin Ar-Ge projelerinin ve küresel rekabet gücünün sürekliliği için sanayimize yönelik yapısal tedbirlerin acil olarak uygulanması çok büyük stratejik önem ve değer taşımaktadır.