Ferit Sünneli
UİB-Uludağ Taşıt Araçları ve Yan Sanayi İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı

Ülkemizin ekonomik büyümesinin ve dolayısıyla istihdam ve refah düzeyinin başlıca belirleyicilerinden biri olan ihracatımız, ülkemiz ekonomisine döviz kazandırma işlevinin yanı sıra ihracata yönelik üretim çabası yoluyla üretim altyapımızı geliştirerek uluslararası piyasalardaki rekabet gücümüzü artırmaktadır. Firmalarımız, ürünlerini ihraç etme çabası ile yenilikçi fikirler üretmek, fikirleri ürünlere dönüştürmek, üretim aşamalarını iyileştirmek, dağıtım kanallarını güçlendirmek, uluslararası pazarlama ağlarını geliştirmek gibi konularda kendilerini sürekli olarak daha da iyileştirmek durumundadırlar. Uluslararası piyasalarda rekabet gücümüzün artması ihracatımıza olumlu olarak yansımakta, ihracat yoluyla erişim sağladığımız pazarlardaki payımızı koruma ve artırma çabası da rekabet gücümüze katkıda bulunmaktadır.

Sektörümüz, son on yıldaki atılımları ile dünya standartlarında üretim yapabilen ve rekabet yeteneğini geliştirerek uluslararası ortak pazarlama stratejisini uygulayabilen bir yapıya ulaşmıştır. Türk otomotiv sektörü bugünkü konumu ile üretim sanayi içinde önemli bir yere sahiptir. Ülkemizde otomotiv sektörünün rolü, genel ekonomi içinde artan bir grafik çizmektedir. Türk üretim sanayi içinde sanayinin en ileri kollarından biri durumunda olup, sanayinin ana güçlerden birini oluşturmaktadır

Otomotiv sektörü, ekonomide yarattığı katma değer, istihdama olan katkısı ve ilişkide bulunduğu diğer sektörlerdeki teknolojik gelişmenin sürükleyicisi olarak stratejik önemi bulunan bir sektördür. Ülkemizdeki otomotiv sektörü de son birkaç yıldır hep yükselen bir grafik çizmektedir.

Dünden bugüne sektörün geldiği noktaya bakıldığında, rekabetçi bir yapının olması, yeni teknolojilerle kaliteli ve düzenli üretim yapabilme gücü, en etkilisi de maliyet-fiyat avantajı olması, Türkiyeyi bugün dünya otomotiv sektörü açısından hem önemli bir üretim üssü hem de önemli bir pazar konumuna yerleştirmektedir. Otomotiv sektörü tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de her yönü ile gelişmeye devam etmektedir. Türkiye otomotiv ana ve yan sanayi, çok önemli bir gelişim potansiyeline ve ihracat kapasitesine sahiptir. 

Türk otomotiv yan sanayi, teknoloji olarak çok ileri bir düzeye gelmiş ve uluslararası denetimlerde, gelişmiş batı ülkelerinde faaliyet gösteren OEM firmalarına yönelik üretim yapacak düzeye erişmiştir. Firmaların büyük bölümü uluslararası pazarlarda kabul gören kalite belgelerine ( ISO 9000, QS 9000, ISO 14000, ISO TS 16949 vs.) sahiptir. Sektör ihracatının % 70inin Avrupa Birliği ülkelerine yönelik olarak gerçekleşir olması, ulaşılan teknoloji düzeyinin bir göstergesidir. Otomotiv yan sanayiinde bazı mamuller dışındaki tüm otomotiv parçalarını imal edilmektedir.

Küresel araç üreticilerinin Türkiyeyi üretim üssü olarak seçmelerine paralel olarak Türkiyedeki otomotiv sektörünün yapısı, dünya pazarları için teknolojik düzeyi yüksek ve üretim miktarları ekonomik ölçeklerde araç ve parçaların üretildiği bir konuma dönüşmüştür. Daha önceleri sadece iç pazara yönelik araç üretilirken şimdi ihracata yönelik araç üretilmektedir. Bu yapısal değişimin sonucu olarak hem ana hem de yan sanayimizde Yerli imalatla sınırlı rekabet gücünün yerini global piyasada rekabet gücü almış, ekonomik krizlerle gelen imalat dalgalanmaları yerini istikrarlı imalat programlarına bırakmış, iç piyasa talebiyle sınırlı müşteri kalite memnuniyet standardı global standartlarda müşteri kalite memnuniyetine dönüşmüştür.

Müşteri, pazar, ürün ve rekabetin yerel yerine küresel niteliğe dönüşmesi sonuç ana ve yan sanayi de yerel olmaktan çıkarak küresel konuma ulaşmıştır.
 
Sektördeki bu değişim, otomotiv yan sanayi firmalarının mevcut yapılarını, küresel araç üreticilerinin talepleri doğrultusunda, iyileştirmelerine yönelik çalışmalara, güncel teknoloji, alt yapı ve Ar-Geye sahip, teknik iş birliğinde başarılı ve güçlü, özgün ürün geliştirme becerisi olan, yurtdışı küresel projelerden pay alabilme becerisine sahip, marka rekabet gücü yüksek firma olma gereksinimi itmektedir.

İhracat yapımızdaki değişimden görüleceği üzere ülkemiz düşük ve orta düzeyde teknolojiye dayanan ürünlerden orta ve yüksek düzeyde teknolojiye dayanan ürünlere doğru yönelmektedir. Bu yönelimin devam ettirilebilmesi için teknolojiyi bilinçli kullanan, teknoloji üreten ve üretilen teknolojileri ekonomik faydaya dönüştüren bir yapıya ulaşmamız gerekmektedir. Ulaşmayı hedeflediğimiz yapının temel taşları Ar-Ge çalışmaları ve inovasyondur. Ar-Ge çalışmaları sayesinde üretilen ya da geliştirilen teknolojilerin yenilikçi bir bakış açısıyla yeni bir ürüne, sürece ya da yönteme dönüştürülmesi olarak tanımlanabilecek olan inovasyon, rekabet koşullarına uyum sağlamak ve rekabet ortamında yeni avantajlar kazanabilmek için etkin ve kullanımı zorunlu bir araçtır.

Değişen pazar koşullarına bağlı olarak ülkemiz üretim yapısı da değişmiştir ve değişmektedir. Günümüz koşullarında, düşük maliyet/fiyat yöntemiyle sürdürülebilir ihracat artışı sağlamak mümkün görünmemektedir. Nitekim, doğal kaynaklar, enerji ve iş gücü gibi üretim faktörlerinin rekabet gücünü belirlediği ekonomik yapıdan, Yeni Ekonomi olarak adlandırılan bilginin ana üretim faktörü olarak ortaya çıktığı yapıya geçiş söz konusudur. Kaydedilen gelişmeler ışığında inovasyonun öneminin arttığı görülmektedir.

Otomotiv sanayi değer zinciri içinde Ürün Tarifi ve Tasarımı-Üretim-Pazarlama ve Satış-Hizmet olarak sınıflandırılabilecek 4 temel işlev bulunmaktadır. Üretim işlevi halen dünyada 60 dan fazla ülkede yerine getirilirken tasarım, pazarlama  işlevleri sadece sayıları 10 dolayında kalan ülkeler tarafından yapılmaktadır.   Üretimde yoğun rekabet daha düşük katma değer yaratmaya yol açmakta ve katma değer diğer işlevlerde yoğunlaşmaktadır.

Türkiye Otomotiv Sektörü, Avrupanın ikinci ciddi üretim merkezi olup, Ar-Ge Merkezi olmayı hedeflemektedir.

Türkiye otomotiv sanayi üretim alanında gerek yüksek verimliliğe dayalı uygun maliyet ve gerek üstün kalite yönetim uygulaması ile kendini küresel pazarlarda kanıtlamıştır. Bundan sonra sanayimiz diğer işlevlere ağırlık vererek daha yüksek katma değer hedeflerine ulaşabilir.

SEKTÖRÜN İHRACATTAKİ YERİ

2009 yılında; büyüme oranlarında, Sanayi Üretim Endeksinde, Kapasite Kullanım Oranlarında, Tüketici Güven Endeksinde, ciddi gerilemeler yaşanmış ve işsizlik artmış  ve  ülke genelindeki yıllık ihracatımız % 23 oranında gerileyerek 101 milyar dolar seviyesinde olup; Taşıt Araçları ve Yan Sanayii sektörünün Türkiye ihracatı içindeki payı  % 17dir.

Otomotiv endüstrimiz özellikle 2008 yılının son çeyreğinden itibaren etkilerini hissetmeye başladığımız küresel ekonomik krizden sizin de belirttiğiniz gibi en çok etkilenen sektörlerin başında gelmektedir. Ülkemizin ihracat şampiyonu otomotiv endüstrisi 2009 yılında özellikle başlıca pazarı konumundaki AB ülkelerinde satışların düşmesi ve pazarda yaşanan daralma nedeniyle ciddi ihracat düşüşleri ile karşı karşıya kalmıştır.

Otomotiv endüstrimizin ihracatı 2009 yılında geçen yıla oranla %32 azalarak 16,9 milyar dolar olmuştur. Bu dönemde sektörün başlıca ihraç kalemlerinden binek otomobillerde %19, yan sanayi de %28 ve eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlarda %56ya varan ihracat düşüşleri yaşanmıştır. 2009 yılında ayrıca ihracat yaptığımız başlıca ülkelerden Almanyaya %45, Birleşik Krallığa %46, İtalyaya %24 ve Rusya Federasyonuna %81lik ihracat düşüşleri gerçekleşmiştir. En önemli pazarımız olan AB ülkelerine yönelik ihracatımız da 2009 yılında %31 azalmıştır. 

Dünyadaki durum da ülkemizden çok farklı olmamıştır. Özellikle Avrupa ülkelerinde satışlarda ciddi düşüşler yaşanmış, otomotiv pazarı daralmıştır. Bu nedenle pek çok Avrupa ülkesi sektöre yönelik teşvik paketlerini uygulamak zorunda kalmışlardır.

2009 yıllık kayıtlar itibari ile ana sanayii kalemlerinde en yüksek değer; 6.1 milyar  USD ile binek otomobiller grubuna aittir. Binek otomobil grubu kayıtların geçen yılla karşılaştırıldığında miktar bazında 551.153 adetten 467.596 adete gerilediği; değer bazında da yine düşüş yaşanarak 7.5 milyar  USDdan 6.1 milyar  USDa gerilediği   tespit edilmiştir. Ana Sanayii içinde en büyük ikinci kalem; eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar grubudur. Bu grup %55lik bir düşüşle 2.3 milyar USD değerinde bir ihracat kaydı gerçekleştirmiştir. Ana Sanayii içindediğer büyük kalem ise;   otobüs-midibüs-minibüs grubudur. Bu grup % 29luk bir düşüşle 1 milyar USD değerinde bir ihracat kaydı gerçekleştirmiştir.

Taşıt Araçları Yan Sanayii grubunda ise geçen yılın aynı dönemine oranla %27lik bir düşüşle 5,2 milyar USDlik bir kayıt gerçekleştirilmiştir. Bu grup bazında 1 milyon USD ve üzerinde ihracat kaydı gerçekleştiren kalemler arasında; Enjektörler, muhtelif dış lastikler, jantlar, karoser aksamı, servo frenler, amortisörler, kauçuk eşya, taşıt aracı koltukları, silindir kafaları, pistonlar, piston segmanları, marş motoruna ait aksam ve parçalar, enjektör kütüğü ve memesi, kablo bağlantıları, debriyaj, fren balataları, rot, rot başı, rotiller, otomobil aydınlatma cihazları, motorlu taşıtlarda kullanılan oturmaya mahsus mobilyalar bulunmaktadır.

İhracatın ülkelere göre dağılımı incelendiğinde geleneksel ihracat pazar yapısının devam etmekte olduğu  Avrupa Birliği ülkelerine yönelik ihracatın ilk sıralarda yer aldığı, Fransaya ihracatın ilk sırada yer aldığı, İtalyanın onu takip ettiği, Almanyanın üçüncü sırada yer aldığı, Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri, Belçika, Malta, İspanya, Slovenya ve Romanyanın ilk on sırada yer aldığı görülmektedir.

Potansiyel Pazar niteliğindeki komşu ülkelere ihracatımızın arttırılması, ihraç ürünlerimizin çeşitlendirilmesi, yabancı sermayenin ülkemize çekilmesi ve müşterek yatırım imkanları için gerekli ortamın yaratılması amacı ile  gerçekleştirilen Ticaret ve Alım heyetlerinin yaşanan bu ihracat artışlarında büyük etkisi bulunmaktadır.

Türk otomotiv sektörünün AB ile bütünleşme sürecinde tasarım yeteneklerini geliştirerek, katma değeri artırmak zorundadır. Bunun için, AR-GE faaliyetleri ve tasarım geliştirmeye yönelik projeler için teşviklerden daha fazla pay almaları gerekmektedir.

500 milyar dolar ihracat hedefi küresel mali krizden önce konulmuş bir hedef olmakla birlikte halen devam etmektedir. Bununla birlikte dünya ekonomisinin şu anki durumu göz önünde bulundurulduğunda gelecekle ilgili sağlıklı tahminler yapabilmek oldukça güç gözükmektedir. Ülkeler gelecek hedeflerinden çok krizden çıkış stratejileri üzerinde yoğunlaşmaktalar. Bu nedenle ülkemizin önceliğinin de krizin etkilerini en az hasarla atlatmak olması doğaldır.

Sektör olarak 2015 yılı için 2 milyon taşıt aracı üretimi ve 1.5 milyon adet ihracat, 2023 yılı için de 4 milyon taşıt aracı üretimi ve 3 milyon adet ihracat hedefimiz devam etmektedir. Taşıt araçları ve yan sanayi halen ülkemiz ihracatında ilk sırada yer almaktadır. Hurda indirimi ve ticari araçlara KDV indirimi gibi önlemler gecikmeden alındığı takdirde, endüstrimiz krizi en az hasarla atlatacak ve yine ihracat rekorları kırmaya devam edecektir. Dolayısıyla, ülkemizin 2023 yılı için koyduğu ihracat hedefinde en önemli rollerden biri otomotiv endüstrisine aittir. UTAYSİB sektör ihracatçılarının koordinatör birliği ve tek temsilcisi olarak bu hedefe ulaşmak için üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmeye devam edecektir.

Uludağ İhracatçı Birliklerinin (UİB) Görev ve Fonksiyonları;
• İhracat Rejim Kararı ve İhracat Yönetmeliği çerçevesinde üyelerinin ihracata yönelik işlemlerini gerçekleştirmek,
• İhracatın her aşamasında sektörün sorunlarını çözmek üzere resmi merciler nezdinde girişimlerde bulunmak, kararlar alınmasını sağlamak,
• Milli düzeyde uluslararası fuar katılım organizasyonları ile ticaret ve alım heyetleri programları düzenlemek, eğitim ve bilgilendirme seminerleri organize etmek,
• Bünyesinde yer alan sektörlerin yurtiçi ve yurtdışı tanıtımına yönelik katalog, broşür, bülten, multivizyon vb. yayınları hazırlamak,
• Dahilde İşleme İzin Belgesi ilişkin kapatma, süre uzatımı ve diğer revizyon çalışmaları ile Devlet Yardımları kapsamında İhracatçı Birliklerince yapılan işlemleri yerine getirmek olarak özetlenebilir.

Uludağ Taşıt Araçları ve Yan Sanayi İhracatçıları Birliğinin Önemli  Faaliyetleri;
 
UİB Otomotiv Anadolu Teknik Lisesi;

UİB olarak daima eğitime ve sanayileşmeye yatırım yapılmaktadır. UİBin eğitim yatırımına verdiği önemin en büyük göstergesi de Türkiyede ilk ve tek örnek olan UİB Otomotiv Anadolu Teknik Lisesidir. 2010-2011 eğitim ve öğretim yılına yetiştirilmesi  planlanan  dev kompleks sayesinde sektörün en büyük sorunlarından birisi olan ara eleman sıkıntısı ortadan kalkacaktır. Bu eğitim yatırımı sayesinde ülkemiz ve dolayısıyla Bursamız sadece AB ülkelerinde değil tüm dünyada sektörün çekim merkezi haline gelecektir.

Mülkiyeti Hazineye ve kullanım hakkı Milli Eğitim Bakanlığına devredilecek okul 720 öğrenci kapasiteli, 24 derslikli, Fizik Kimya ve Biyoloji laboratuarları, 6 adet atölye, 300 öğrenci kapasiteli pansiyon binası, 720 kişilik spor salonu, 560 kişilik çok amaçlı salon ve 4 daireli lojmandan oluşan bir eğitim kompleksi olarak tasarlanmıştır. UİB Otomotiv Anadolu Teknik Lisesi adıyla kurulacak okulda, Bilişim Teknolojileri, Elektrik - Elektronik Teknolojisi, Endüstriyel Otomasyon Teknolojileri, Makine Teknolojisi, Metal Teknolojisi ve Motorlu Araçlar Teknolojisi olmak üzere 6 programda eğitim verilmesi planlanmaktadır.  Bu çeşit ve yoğunlukta programı bir arada uygulayacak olmasıyla da Türkiyede türünün ilk örneğini teşkil edecek olan okulumuzun mimari avan projesi düzenlenen bir yarışma ile belirlenmiş olup, halihazırda uygulama projeleri hazırlık çalışmalarına devam edilmektedir.

Yurt çapında merkezi sistemle yapılan seçme ve yerleştirme sınavı ile öğrenci almak üzere Anadolu Teknik Lisesi  statüsü ile kurulacak olan ve 2010-2011 öğretim yılında hizmete açılması hedeflenen UİB Otomotiv Anadolu Teknik Lisesinde eğitim alacak öğrencilerin, uygulanan programlarla, meslekî bilgi ve becerileri kazanmaları ve iş hayatına hazırlanmaları, ilgi, yetenek ve başarılarına göre yüksek öğretim programlarına hazırlanmaları, yabancı dili dünyadaki bilimsel ve teknolojik gelişmeleri izleyebilecek düzeyde öğrenmeleri ve Otomotiv Endüstrisinin ihtiyaç duyduğu nitelikli elemanlar olarak yetişmeleri amaçlanmaktadır. Okulumuz Fiziki koşullarıyla ve eğitim/öğretim kalitesiyle Türkiyede ilk ve tek olacaktır.

OTAM A.Ş.

Otomotiv Sanayi ve Yan Sanayinin üretim öncesi araştırma-geliştirme (Ar-Ge) çalışmalarının ve ürün testlerinin Üniversite ile işbirliği yapılarak yürütülmesini ve bu işbirliğinin kurumlaştırılmasını sağlamak, T.C Sanayi ve Ticaret Bakanlığının verdiği yetki çerçevesinde teknik servis sıfatı ile 29 adet direktif ve 39 adet regülasyonla ilgili homologasyon (tip onayı) çalışmalarını yürütmek, endüstriyel araştırma konularında deneyimli mezunlar yetiştirmek, ağırlıklı olarak yüksek lisans ve doktora öğrencisinin çalışmalarını sağlayarak üniversitenin araştırma potansiyelini artırmak ve Otomotiv konularında Üniversite-Sanayi işbirliğinde süreklilik sağlamak üzere TÜBITAK tarafından koordine edilerek desteklenmekte olan ÜSAMP (Üniversite Sanayi Araştırma Merkezleri Programı) kapsamında, İstanbul Teknik Üniversitesi (ITÜ), Otomotiv Sanayi Derneği, (OSD), Taşıt Araçları Yan Sanayicileri Derneği (TAYSAD) ve Uludağ Taşıt Araçları ve Yan Sanayi İhracatçıları Birliği işbirliğinde  Otomotiv Teknolojileri Araştırma Geliştirme Sanayi ve Ticaret A.Ş. sektöre hizmet vermeye devam etmektedir.

Uludağ Taşıt Araçları ve Yan Sanayi İhracatçıları Birliği tarafından, Taşıt Araçları Yan Sanayicileri Derneğine (TAYSAD) otomotiv sektörüne yönelik yaptığı eğitimler için destek sağlanmaktadır.

Otomotiv Endüstrisi Tanıtım Komitesi (OETK)

Uludağ Taşıt Araçları ve Yan Sanayi İhracatçıları Birliğinin (UTAYSİB) liderliğinde, Türkiye kamuoyuna kendini doğru biçimde aktarmak amacıyla, Otomotiv Endüstrisi Tanıtım Komitesi (OETK) kurulmuştur. Bu çerçevede OETK öncelikle bir bilgi ve iletişim merkezi olarak çalışmaktadır. OETK, iki seneyi aşkın bir zaman boyunca Uludağ İhracatçı Birliklerinin liderliğinde sürdürülen kapsamlı ve tam katılımlı bir çalışmanın sonunda, Türkiyede üretim yapan endüstrimizin tüm bileşenlerinin yani ana endüstrimizin ve bu endüstriyi Türkiyede ve dünyada destekleyen yan sanayimizin temsilcilerimizin ortak katılımı ve rızası ile kurulmuştur. OETK, Otomotiv Endüstrisi ana ve yan sanayisinin potansiyelini bir bütün olarak iç ve dış kamuoyuna anlatmayı hedeflemekte ve bu doğrultuda kampanyalar, etkinlikler gerçekleştirmekte ve araştırmalar hazırlamaktadır. Sponsorluklar yoluyla  AR-GE çalışmalarına destek olmakta ve yenilenebilir enerji kullanımına dikkat çekmektedir. OSD ve TAYSAD gibi sektörün önde gelen kuruluşları ile ortak hareket ederek; proje geliştirme, endüstrinin karşılaştığı sorunları yetkili mercilere anlatma ve çözüm önerilerine katkıda bulunma misyonu ile faaliyetlerine devam etmektedir.