Enerji hareketi, hareket bereketi doğurur. Minimum enerji ile maksimum hareket, minimum hareketle maksimum bereketi yakalama çabasında olmamız gerekiyor.

7-8 Aralık 2009 tarihlerinde Bursada gerçekleştirilen Yalın Zirve 2009 seminerlerine katıldım. Zirveye olan ilgi şaşırtıcı derecede yüksekti. Büyük bir salonda düzenlenmesine rağmen, oturacak koltuk bulmakta katılımcıların sıkıntı çektiği anlar bile oldu. İlginin böylesine büyük olmasının nedeni çok basitti. Ciroları krizden ciddi miktarda etkilenen şirketler, ayakta kalmak için her türlü masraf kısma yöntemlerini öğrenmek ve şirketlerini daha rekabetçi yapabilmek amacıyla çalışanlarını seminerlere göndermişlerdi.

Tekstil, otomotiv, gıda, perakende ve servis sektörlerinden temsilciler yalın yöntemler sayesinde elde ettikleri başarıları katılımcılarla paylaşırken; Yalın Enstitü danışmanları aynı yöntemlerin sağlık sektörü gibi farklı sektörlerde de başarı sağlayabileceğini vurguladılar. Birçok sektörde başarının yakalanabildiği reçete; aslında hepimiz tarafından az çok bilinen ama sadece uygulama dirayetini gösterebilenlerin fark yaratabildiklerini ortaya koyuyordu. Kaynak kullanımında israfın azaltılması, sadece müşteriye değer katan süreçlere odaklanılması ve sonuçta tasarruf sağlanarak şirketin operasyonlarının optimize edilmesi yalın hareketin temelini oluşturmaktadır.

SUBCONTURKEYin de basın sponsoru olduğu ve plaketle ödüllendirildiği Yalın Zirvenin ardından, 20 Aralık 2009 tarihinde Hürriyet İKda, yine Capital dergisi Aralık 2009 sayısında konu ile ilgili çok çarpıcı örneklerin yer aldığı yazılar çıktı. Alarko Carier yalın stratejilerle 4-5 milyon dolar tasarruf ederken, Borusan Holding standart borularda müşteriye zamanında teslim edilen ürün oranını %97 ye çıkarıyor. Favori Kuyumculuk stoklarını %40-50 oranında azaltırken, Coca Cola sevkiyatta 7 milyon TLlik tasarrufu yakalıyor. Yeşim Tekstil verimlilikte %31 artış sağlarken, Bosch Bursa Yalın Kuruluş Ödülü kazanıyor.

Tüm bu baÅŸarıların altından ilk kez ikinci dünya savaşı sonrasında Toyota tarafından baÅŸlatılan kendi deyimleriyle Toyota Ãœretim Sistemi, Amerikalıların deyimiyle Yalın Ãœretim Sistemi çıkıyor. Sistemin amacı üretim ve yönetimi yalınlaÅŸtırarak (sadeleÅŸtirerek), ürün ve hizmetleri israfa yol açmadan, tam istenilen zamanda müşteriye teslim etmek.  
 
Tasarrufun Önemi

Ak akçe kara gün içindir, Damlaya damlaya göl olur, Ayağını yorganına göre uzat, Azı bilmeyen çoÄŸu hiç bilmez, Kendi yağı ile kavrulmak gibi ata sözlerimiz ve deyimlerimiz ilkokul günlerinden beri bize tutumlu olmayı, israftan kaçınarak tasarruf yapmayı öğütlüyor. Oysa tüketim toplumuna dönüşen halkımız, bırakın tasarruf yapmayı borçla yaÅŸamayı adet haline getirmiÅŸ kredi kartlarına yüklendikçe yükleniyor.  Ãœlkenin durumu vatandaşından beter hale gelmiÅŸ. Kamu, belediyeler, özel sektör derken borçlanan borçlanana ülkenin kaynakları yabancılara akıtılıyor. Böylesi bir ortamda biz yine de kalkıp çalışanlara ve ÅŸirketlere tasarrufun gerekliliÄŸini anlatmaya çalışıyoruz. Kriz olmasa kimsenin tasarrufla ilgileneceÄŸi yok...

Tasarruf, bir ekonomide belirli bir dönemde yaratılan gelirin tüketilmeyen, yani harcanmayan kısmı olarak İktisat Terimleri Sözlüğünde geçiyor. Cari gelirin bir kısmının tüketilmeden gelecekte kullanılmak üzere ayrılması anlamına da geliyor. Bizim buradaki tasarruf anlayışımız operasyonel harcamaların azaltılması yöntemi ile para ya da kaynak biriktirilmesi yani tasarruf sağlanmasıdır. Örnek vermek gerekirse, satış elemanınızın 100TL/gece vererek bir otelde gecelemesi yerine 80 TL/gecelik bir otelde kalması şirketinize 20 TLlik bir tasarruf sağlayacaktır. Operatörünüzün daha önce iki saatte değiştirdiği kalıbı 15 dakika değiştirebilir hale getirmesi üretim kapasitenizi arttıracak yeni bir makine alma ihtiyacını ortadan kaldıracaktır. Ayar değişimlerinde üretilen hatalı parça sayısını azaltmak yine şirketinize tasarruf sağlayacaktır. Hammadde, yarı mamul ve mamul stoklarının azaltılması; daha az işletme sermayesi ile çalışmaya imkan verecek, borçlanmada ve faiz giderlerinde tasarruf sağlayacaktır.

Tasarrufları sadece kriz döneminde yapmak doğru bir yaklaşım değildir. Yazılarımı takip eden okuyucularım, Şubat 2009 sayımızda yer alan Şişman Şirketlerin Zorunlu Kriz Diyeti adlı makalemi hatırlayacaklardır. Burada sağlıksız büyüyen şirketlerde yer alan sorunları ele alıp, çözüm yolları önermiştim. İsteyen okuyucularım bu yazıma SUBCONTURKEYin websitesi üzerinden ulaşabilirler.

Tam bu yazıyı hazırladığım sırada Türkiyeye özgü traji-komik bir durum yaşanıyor. Güneydoğu illerimizden birinde valilik enerji tasarrufu yapan ampullerden halka dağıtıyor. Halkımız ne yapıyor biliyor musunuz? Bu ampullerde dinleme cihazı var söylentisini çıkarıp ampulleri kırdırıyor. Külliyen zarar...Eğitim şart!

Kaynakların Sınırlı Olması

Kaynak, üretim sürecinde kullanılan üretim faktörlerine verilen genel ad olarak İktisat Terimleri Sözlüğünde geçiyor. Gerçek veya tüzel bir kişinin sahip olduğu öz kaynak ve yabancı kaynaklar toplamı olarak da veriliyor.

Bir şirket sınırlı kaynaklara sahiptir. Bu kaynaklar, şirketlerin dönen ve duran varlıkları oldukları gibi çalışanları da kaynak olarak değerlendirilmektedir. Kaynakların verimli bir şekilde kullanılması şirketlerde başarıyı sağlamaktadır.

Kaynakların kısıtlı olması bir taraftan yaratıcılığı da tetikliyor. Suyun kıt olduÄŸu bir coÄŸrafyada damlatarak sulama sistemleri sayesinde Ä°srail çölde tarım yapabiliyor. Bizim Türkiyede yapamadığımızın çok daha fazlasını baÅŸarabiliyor. Hatta bize tohum satar hale gelebiliyor. Nüfusun fazla,  toprağı kıt olan Japonyada Tam Zamanında Ãœretim adını verdiÄŸimiz Just-in-Time ortaya çıkıyor. Yine enerji kaynaklarının kıtlığı ve elektriÄŸin pahalanması sonucu sensörlü lambalar icat ediliyor. Siz ortama girince yanıyor ve çıkınca sönüyor. Benzinin pahalanması, kırmızı ışıkta durduÄŸunuz anda motorunu durduran araçlar üretilmesini saÄŸlıyor. Kendi elektriÄŸini üreten hem fosil yakıtla hem de elektrik enerjisi ile çalışan hibrit araçlar bizim pazarımızda da boy göstermeye baÅŸladı bile.  Åžu an için unuttuÄŸumuz ama daha bir iki sene öncesinde Türkiyenin büyük ÅŸehirlerinde yaÅŸadığımız su kıtlığına çözüm belki de sensörlü musluklar. MusluÄŸa elinizi uzattığınız zaman akıyor, çektiÄŸiniz zaman duruyor.

Örnekleri arttırmak mümkün. Ä°nsan nüfusun sürekli arttığı bir dünyada kaynakların gittikçe çok daha hızlı bir ÅŸekilde azaldığına hep birlikte ÅŸahit olacağız.  Bu yüzden ben baÅŸbakanımızdan farklı düşünüyorum. Kaynak yaratmadan her ailenin üç çocuk yapmasını doÄŸru bulmuyorum. Ä°ster birey, ister ÅŸirket, ister belediye, isterse devlet olalım. Elimizdeki kaynakları hoyratça kullanmak felakete yol açacaktır. Bu yüzden ister yaratıcılık yoluyla olsun, ister tasarruf yöntemiyle olsun kaynaklarımızı daha dikkatli kullanmamız gerekiyor.

İsraftan Kaçınmak

Tutumluluk, az şeyi çoğaltır; israf, çok şeyi azaltır. (Hz. Ali)

Gereksiz yere para, zaman, emek vb.ni harcama, savurganlık, tutumsuzluk anlamına geliyor. Toyota üretim sisteminde, ya da yalın düşüncede yedi ayrı israf çeşidinden bahsediliyor.

1. Gereksiz Taşıma: Ürünleri ya da parçaları işlem görmeksizin bir yerden bir yere gereksiz taşımak. Örnek: ara mamul depolarına yarı mamulleri götürüp getirmek.
2. Aşırı Stok Oluşturma: Bir sonraki proseste hemen kullanılmayacak hammadde ve yarı mamul stoku ile müşteriye hemen gönderilmeyecek bitmiş ürün stokları oluşturmak.
3. Gereksiz Hareket Etme: Prosesi gerçekleştirme dışında çalışanlar ve ekipmanlar tarafından yapılan değer katmayan hareketler. Örnek: parça arama, döküman arama, takım arama vs.
4. Bekleme: Makinalar çevrimlerini sürdürürken bekleme, kalıp değişimini bekleme, hammadde bekleme, forklift bekleme, arıza giderilmesini bekleme gibi zaman kayıpları operatörlerin boş durmasına neden olması
5. Aşırı Üretim: İç ya da dış müşterinin talep ettiğinden fazlasını üretme.
6. Gereksiz İşleme: Yetersiz kalıp ya da tasarım hatası sebebiyle gereğinden fazla prosesle üretim gerçekleştirme
7. Hatalı-Kusurlu Üretim: Hatalı üretilen parçaların ya da ürünlerin ayıklanması ya da onarılması için harcanan zaman ve emek.

Daha sonra bu yedi israf çeşidine başka çeşitler, farklı kişiler tarafından eklenmiştir. Müşteri spektlerine uygun olmayan ürünler ve servisler ya da atıl olarak kalan, kullanılmayan insan gücü ve yetenekleri de israf olarak adlandırılmıştır.

Yalın üretim ve yönetimi uygulayan şirketlerde israftan arınmak temel yaklaşım. Müşteriye değer katmayan hiç bir uygulamaya süreçlerde yer verilmemesi gerekiyor. Bu insana, emeğe ve kaynaklara saygının gereği. Reçeteler belli: 5S, Değer Akışı, Süreç Analizi, İsrafın Önlenmesi, Sürekli Akış, Görsel Fabrika, Kaizen, Kanban, Önleyici Bakım, Standart İş, Problem Çözme Teknikleri, Hızlı Dönüşüm Teknolojileri, Dengeli Üretim, Hata Önleyici Sistemler (Poka Yoke), vs gibi yöntemler. Toyota ve diğer şirketler uzun yıllardır uyguluyor. Önemli olan öncelikle çalışanlarınızı eğitmek, yalın düşünceyi benimseyen çalışanlarla sistematik uygulamaları gerçekleştirmek. Dikkat edilmesi gereken nokta işletmenin bütününde bu uygulamaları hayata geçirebilmek. Kısmi başarılar, lokal iyileştirmeler sistemin bütünü üzerinde istenilen etkiyi yaratamıyor. Yalın yöntemlerle ilgili detaylı bilgi almak isteyenleri eğitimlerime katılmaya davet ediyorum. Ayrıca bu konuda çok sayıda kitap ve internet sitelerinde bilgi de bulabilirsiniz.

Yalın Zirvede bize birer Sedir ağacı fidesi hediye ettiler. Kırk metre boyuna ulaşan bu çam türü Toroslar bölgesinde yetişir. Eskiden gemi yapımında da kullanılan bu ağaç dayanıklı ve uzun ömürlüdür. Yüz yıllarca yaşayabilir. Umarım sizlerde yalın yöntemleri kullanarak bu ağaçlar kadar heybetli ve uzun süreli başarılara imza atarsınız.

Son Söz: Enerji hareketi, hareket bereketi doğurur. Minimum enerji ile maksimum hareket, minimum hareketle maksimum bereketi yakalama çabasında olmamız gerekiyor. Kolay gelsin...