Prof. Dr. Ercan TEZER
Otomotiv Sanayi Derneği
Genel Sekreteri

2001 ve 2002 yıllarında ülkemizde etkili olan krizin ardından, özellikle 2003 yılından itibaren AB ülkeleri ile entegrasyon sürecindeki yoğun gelişmeler ile birlikte sanayimizin ihracat potansiyeli hızla gelişmeye başlamıştır. 2003 yılından bu yana uygulanan ekonomik istikrar programı ile ekonomimizde önemli gelişmeler sağlanmış ve bu gelişme iç pazardaki talebe de olumlu etki yapmıştır. Bu ortamda otomotiv sanayimiz yeni yatırımlara devam ederek, hızlı gelişme sürecini başarı ile sürdürmüştür.

2008 yılı son çeyreğinde başlayan ve 2009 yılında da devam eden küresel krizin sanayimiz üzerindeki olumsuz etkileri 2010 yılı ilk aylarında azalmaya başlamıştır. Krizden bu hızlı çıkış sürecinde, ekonomik göstergelerin de olumlu etkisine bağlı olarak 2010 yılında iç pazar ile birlikte ihracatta önemli artışlar gerçekleşmiştir. Bunun sonucu 2010 yılında üretim açısından 2008 yılı üretim rekoruna yaklaşılmış ancak ihracat, artışa rağmen, AB pazarındaki olumsuzlukların devamı nedeni ile beklenen hedeflerin altında kalmıştır. Bu nedenle üretimdeki artış diğer krizlerden farklı şekilde, daha çok istikrarlı olarak artan iç pazar talebi ile desteklenmiştir.

2010 Yılında Pazar, Üretim Ve İhracat

2010 yılında toplam pazar, 2009 yılı aynı dönemine göre yüzde 38 oranında artarak 793 bin adet düzeyinde gerçekleşmiştir. Aynı dönemde otomobil pazarındaki artış 38 düzeyinde gerçekleşmiş ve pazar 510 bin adete yükselmiştir.

2010 yılında hafif ticari araç pazarındaki artış yüzde 34 düzeyinde gerçekleşti. Nisan ayında ağır ticari araç pazarında özellikle kamyon talebinde başlayan hareketlilik Aralık ayında da devam etmiştir. Buna bağlı olarak 2010 yılında ağır ticari araçlar pazarı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 72 oranında artmıştır. Ancak otobüs pazarındaki düşüş devam etmiş, bir önceki yıla göre 2010 yılında talepteki düşüş yüzde 6 düzeyinde olmuştur.

2010 yılında bir önceki yıla göre, toplam otomotiv sanayi ihracatındaki artış yüzde 20 otomobil ihracatındaki artış ise yüzde 13 düzeyinde gerçekleşmiştir. Bunun da sonucu toplam üretim yüzde 26 ve otomobil üretimi yüzde 18 oranında artmıştır. Özellikle üretim artışında ihracattaki artışların da doğrudan etkisi olmuştur.

2011 yılı ilk 9 aylık dönemde üretim, pazar ve ihracattaki gelişmeler aşağıda özetlenmektedir.

2011 Yılı Ocak-Eylül Dönemi Pazar, Üretim Ve İhracat

2011 yılı Ocak-Eylül döneminde toplam pazar, 2010 yılı aynı dönemine göre yüzde 31 oranında artarak 636 bin adet düzeyinde gerçekleşti. Ancak 2011 Eylül ayında toplam pazar 2010 yılı aynı ayına göre yüzde 5 oranında azaldı ve 64 bin adet düzeyine geriledi.

2011 yılı Ocak-Eylül döneminde otomobil pazarındaki artış 32 düzeyinde gerçekleşti ve pazar 412 bin adede yükseldi. Diğer taraftan, 2011 Eylül ayı otomobil satışları 2010 yılı aynı ayına göre yüzde 6 oranında azaldı. Bu durum, kredi hacmini daraltmaya yönelik olarak TCMB- ının ekonomiyi soğutmak amacı ile kredileri daraltma üzere almış olduğu kararlar yanında, Türk Lirasındaki değer kaybının özellikle otomobil satışlarındaki artış hızını olumsuz olarak etkilemeye devam ettiğini göstermektedir.

Temmuz ayından bu yana otomobil ve hafif ticari araçlarda talebin önemli oranda gerilemesinde, seçim sonrasında vergi artışı, kredi daralması vb. olacağı beklentileri nedeni ile talebin öne çekilmesinin de etkili olduğu düşünülmektedir.

2011 yılı Ocak-Eylül döneminde bir önceki yıla göre, toplam otomotiv sanayi ihracatı yüzde 6 oranında artarken, otomobil ihracatı değişmedi. 2011 yılı Ocak-Eylül döneminde toplam ihracat 597 bin adet, otomobil ihracatı ise 334 bin adet düzeyinde gerçekleşti. 2011 Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre toplam ihracattaki düşüş yüzde 1, otomobil ihracatında ise yüzde 5 oranında oldu.

Öte yandan 2011 Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre toplam üretim yüzde 7, otomobil üretimi ise yüzde 6 oranında arttı. 2011 Ocak-Eylül döneminde toplam üretimde artış yüzde 13, otomobil üretiminde ise yüzde 8 oranında gerçekleşti. Bu dönemde, toplam üretim 884 bin adete, otomobil üretimi ise 477 bin adete yükseldi.

2011 yılı Ocak-Eylül döneminde toplam üretim yüzde 13 artışla 884 bin adede yükseldi, otomobil üretimi ise yüzde 8 artışla 477 bin adet oldu.

Bugün itibariyle otomotiv sanayii, üretiminin yüzde 70 den fazlasını ihraç etmekte ve ihracatının yüzde 90 gibi önemli bölümü AB ülkelerine gerçekleştirmektedir. Küresel ihracat projelerine bağlı olarak önümüzdeki yıllarda da ihracatımızın AB ülkeleri ağırlıklı devam edeceği planlanmaktadır. Ancak halen AB ülkelerinde giderek derinleşen yeni ekonomik kriz nedeni ile ihracattaki düşüşün devam edeceği beklenmektedir.

Öte yandan 2011 yılının da toplam üretim, iç pazar ve ihracat adetleri olarak en az 2010 yılı düzeyinde olması bekleniyor.

2011 Yılı Beklentileri

Yeni üretim projeleri Türkiye-ye gelmeye devam etmekte olup sanayimizde 2 milyar $ dolayında kapasite artışı, teknoloji yenileme ve yeni model yatırımı yapılması planlanmaktadır. Yeni model çalışmalarının bir hız kazandığı da gözlenmektedir.
Krize rağmen 2009 ve 2010 yıllarında tedarik zincirinde yer alan firmalarımızda Ar-Ge yetkinliğini arttırma girişimleri önemli bir ivme kazanmıştır.

2009 yılında yürürlüğe giren Ar-Ge Destekleri Mevzuatı çerçevesinde, Sanayi Ar-Ge Merkezlerinin kurulması ve Ar-Ge alt yapısı ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. 2011 yılı Eylül itibariyle Türkiye-de kurulan 102 Ar-Ge merkezinin 24 ü tedarik zincirimizde aksam ve parça üretimi yapan, 12 si ise motorlu araç üretimi yapan firmalarımıza aittir.

Bu gelişmelere paralel olarak Ar-Ge alt yapısı için gerekli çalışmalar arasında yer alan Otomotiv Teknoloji ve Ar-Ge Merkezi (OTAM) ve ODTÜ Koltuk Test Merkezi kuruluşları büyük oranda tamamlanmıştır. Bu Merkezlerde yatırımın devamı ile birlikte, Otomotiv Test Pisti ile Klimatik Rüzgar Tüneli Araç Çarpma Test Merkezi kurma çalışmalarının hızla tamamlanması da gerekmektedir.

Bilindiği gibi, otomotiv sanayinin sürdürülebilir küresel rekabetine ulaşması açısından önemli olan Otomotiv Sanayi Strateji Belgesi, sanayimizOtomotiv Sektörü Strateji Belgesi, 14 Nisan 2011 tarihinde, Sanayi ve Ticaret Bakanımız tarafından kamuoyuna açıklandı.

Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi, Türk otomotiv sektörünün Ar-Ge Üssü Olma Vizyonu çerçevesinde genel amaç, Otomotiv Sanayinin Sürdürülebilir Küresel Rekabet Gücünü Artırmak Ve Üretimini İleri Teknoloji Kullanımının Ağırlıklı Olduğu Katma Değeri Yüksek Bir Yapıya Dönüşümünü Sağlamak olarak belirlenmiştir.

Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi Eylem Planında yer alan beş ana hedef

Ar-Ge Altyapısının İyileştirilmesi,
Şirketlerin Tasarım, Üretim, Markalaşma Beceri Ve Kapasitelerinin Artırılması,
Otomotiv Sektöründe İç ve Dış Pazarların Geliştirilmesi,
Fiziki Altyapının Geliştirilmesi,
Hukuki Ve İdari Düzenlemelerin İyileştirilmesidir.

Diğer taraftan, otomotiv Sektörü Strateji Belgesi Eylem Planının izlenmesi, değerlendirilmesi ve gerekli görüldüğü durumlarda revize edilmesi görevlerine sahip bir Yönlendirme Kurulu oluşturulacaktır. Altı aylık dönemler itibariyle toplanması planlanan Yönlendirme Kurulu toplantılarına, ilgili diğer kurum ve kuruluşların yetkilileri ile özel sektör temsilcilerinin de davet edilmesi beklenmektedir.

Strateji Belgesi Eylem Planında yer alan hedeflerin sorumlu ve ilgili kurumlar ile işbirliği içinde devamlılığı ve Hükümetimiz tarafından desteklenmesi sanayimiz için önem taşımaktadır.
 
Bunun yanında Ekonomi Bakanlığı da dış ticaret açığının azaltılması temel hedefi kapsamında otomotiv sanayinde tedarik sorunları ve çözüm yollarını belirlemek üzere yeni bir strateji çalışmasını sanayimiz ile birlikte sürdürmektedir.

Türkiye-de, en az 5 yıl daha yeni yatırımların teşvikine gerek vardır. Ana ve yan sanayinin ortak bir proje içindeki, ihracata, daha fazla katma değere ve rekabetçi ürünlere yönelik yeni ve büyük yatırımları ile yenileme ve yan sanayinin dar boğaz giderme yatırımları da, daha düşük vergilendirme ile desteklenmelidir.

5838 Sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunda yer alan 9 uncu Madde ile Yatırım Teşvikleri yeniden düzenlenmiştir. Yatırım indirimi uygulamasına kademeli olarak son verilmesiyle birlikte yeni yatırım teşvik sistemi, 2009/15199 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmişti. Bu teşvik sistemine ilişkin 14.Nisan.2011 tarih ve 27905 sayılı Resmi Gazete- de yayımlanan 2011/1597 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile de kapsamlı değişiklikler yapılmıştır.

Bu sistemin yatırımları teşvik edecek en önemli vergisel yansıması Kurumlar Vergisi Kanunu-nun 32/A maddesinde düzenlenen İndirimli Gelir Ve Kurumlar Vergisi uygulaması şeklindedir.

İndirimli kurumlar vergisi uygulaması (KVK md.32/A), şartları Kanunda yazılı bir kısım yatırımdan elde edilen kazançlar için düşük oranlı kurumlar vergisi uygulanmak suretiyle yatırımların bir bölümünün devlet tarafından finanse edilmesine dayanan bir teşvik sistemidir. Temel amaç; yatırımlardan elde edilmesi planlanan nakit akışlarının artırılması ile yatırım karlılığının yükseltilmesi ve ekonomik kalkınmanın hızlandırılarak işsizlik oranlarının azaltılmasının sağlanmasıdır.

Ancak bu önemli mevzuatın uygulanmasına ilişkin Maliye Bakanlığı-nın ilgili Genel Tebliğ inin bu güne kadar çıkmaması, yatırım yapan ve indirimli kurumlar vergisi uygulamasından yararlanmak isteyen mükelleflerin özellikle tevsi yatırımlarında yararlanmasını engellemektedir. Buna karşılık bir Tebliği yerine yayınlanan 29.04.2011 tarihli Mali İdare Muktezası da, uygun ver yeterli açıklık sağlamamıştır.

Sanayimizin beklentisi, bu mevzuat eksiliğinin ivedi olarak giderilmesi ver yatırımların önünün açılmasıdır.