SubconTurkey

Hoşgeldiniz
subconturkey.com

Favorilerime Ekle

yan sanayi

Bugün :   23 Ağustos 2017, Çarşamba

Temmuz 2017 Sayısı

Yıl : 14 | Sayı : s_159

     Anasayfa
     Hakkımızda
     Künye
     Arşiv
     İletişim

http://www.plasteurasia.com


http://www.ukub.org.tr




Dergimizin sayfalarına
taranmış şekilde ulaşmak için tıklayın  


 

Haberdar olmak için
üye olunuz

İsim
E-Posta

Sektör Seçiniz


 

 





























 

Malzeme Seçimi

H. Tuğrul GÖKAĞAÇLI
Bimeks – Arsay Çelik Tel Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Genel Müdürü

Soğuk dövme işlemi mühendislik dilinde plastik şekil verme denmektedir ve bu şekil vermeyi 8 temel özellik doğrudan etkilemekledir.

1. Malzeme yapısı
2. Mekanik özellikler
3. Şekillenme hızı
4. Sıcaklık
5. Sürtünme ve yağlanma
6. Hidrostatik basınç
7. Kalıntı gerilmeler
8. imal edilen parçanın geometrik faktörleri

MALZEME YAPISI

Malzemenin yapısı, kimyasal bileşimi ile geçmişindeki mekanik ve ısıl işlemlere bağlıdır.  Bunlardan en belirleyicisi kimyasal bileşimdir. Dünya üzerinde bilinen tüm demir-çelik mamullerinin aslında tamamı çeliktir. Yani Fe ve C nun karışımıdır. Fe çok yumuşak bir elementtir ve sadece saf olarak laboratuarlarda kullanılır. Sanayi değeri kazanabilmesi için biraz sertleşmesi gerekir ve bu nedenle de karbon ile birleşmesi zorunludur.  Bu birleşim yüksek fırınlarda demir cevheri ile kok kömürünün karbonunun karışması ile gerçekleşir. Bu karışıma daha sonra başka elementler de katılarak çeşitli amaçlara uygun çelikler elde edilebilinir. Buna göre çeliğin kimyasal bileşiminde yer alan elementler;

KARBON: Doğada elmas, grafit veya kömür olarak bulunan bu element -C- harfi ile tanımlanır. Çeliğin temel elementidir. Karbon miktarı arttırıldıkça çeliğin çekme mukavemeti, sertleşebilirliği artar. Ancak uzaması, dövülebilirliği, kaynak özelliği ile talaşlı imalat özellikleri zayıflar.

MANGAN:  Karbon gibi çelikte vazgeçilemeyen temel elementlerdendir. -Mn- harfleri ile tanımlanır.O da karbon gibi arttıkça benzer davranışları gösterir. Ayrıca sertlik derinliğini de arttırır.

SİLİSYUM: Çelikte mutlaka bulunan bir elementtir. -Si- harfleri ile tanımlanan bu element çelikte birçok roller almasına karşılık bağlantı elemanları sektörünü ilgilendiren kısmı ise galvanizleme ve tane boyutuna olan özellikleridir. Galvanizleme yapacak olanlar için dövmeyi de düşünerek bu elementin mümkün olduğunca az olması talep edilmelidir. 

KÜKÜRT VE FOSFOR: Çelikte doğal olarak yer alan bu iki elementin mümkün olduğunca az olması dövmelik çelikler açısından gereklidir. Kükürt -S- ve fosfor -P- harfleri ile tanımlanırlar, 0zellikle de kükürtlün 0,005 den aşağı olmasını şekillenebilirdik açısından tercih edilir.
ALUMİNYUM: Silisyum gibi sıvı çeliğin oksijenini almakta kullanılan diğer bir elementtir. Bağlantı elemanları sektörü açısından kullanılacak malzemelerin alüminyum ile oksijeni alınmış çelik olmasında hem daha sonraki yüzey kaplama işlemleri açısından hem de yapıyı ince taneli yapmasından dolayı önemi vardır. -Al- harfleri ile gösterilir.

BOR: -B- harfi ile gösterilir. En önemli özelliği sertleşebilirlik derinliğini artırması yani malzemenin merkezinde de yüzeye yakın bir sertlik sağlanmasına katkısı olan bir elementtir. Ancak hatırlatmak istediğim çok önemli bir husus vardır. Bor çelik içinde serbest olmalı yani herhangi bir bileşik yapmamalıdır. Bazen kalite belgelerinde bor değerini görürsünüz, hatta malzemeyi bir yerde analiz de ettirirsiniz ve yine görürsünüz. Fakat sertleştirmede problem varsa, istenilen sertlik derinliği sağlanamıyorsa bor çelik içinde serbest değildir.

BAKIR: -Cu- harfleri ile tanımlanan bu element genel anlamda istenmez. Ancak paslanmaz çeliklerde özellikle 304 ve 316 kalitelerde %1 ve üzerinde kullanıldığında asitlere karşı direnci pozitif olarak etkiler ve soğuk şekillenebilirliği kolaylaştır. Yeni nesil paslanmaz çeliklerde şekillenmesi zor olan parçalar için bakır kaplı paslanmaz çelikler üretilmektedir.

KROM: -Cr- harfleri ile gösterilen bu element sertleşebilirliği başta olmak üzere mekanik özellikleri de genel olarak pozitif yönde etkiler. Yüksek miktarlarda kullanılması halinde paslanmazlık özelliği sağlar.

MOLİBDEN: -Mo- harfleri ile tanımlanır. Kroma yardımcı bir element olarak da düşünülebilinir. Ama onun gibi paslanmaz çeliklerde kullanıldığı oranlarda kullanılmaz.

NİKEL: -Ni- harfleri ile kullanılır ve bizim için özellikle paslanmaz çeliklerde ve özel yerlerde kullanılan alaşım çeliklerinde yer alır. Mekanik özellikleri bu anlamda iyileştiren bir elementtir.

AZOT: Bağlantı elemanları sektöründe kullanılan çeliklerde zararlı bir gazdır. Malzemenin akıcılığını azaltır. Özelikle borlu çeliklerde boru çok sevdiği için onunla birleşip istenmeyen nitrürleri oluşturur. Havada en fazla bulunan gaz olduğu için yok edilmesi mümkün değildir. Milyonda 70 in altında olması gerekir. -N- harfi ile tanımlanır

HİDROJEN: -H- harfi ile gösterilir. Zararlı bir gazdır. Malzemenin mekanik değerlerini negatif olarak etkiler. Çelik içinde boşluklar oluşturabildiği için istenmez.
OKSİJEN: -O- harfi ile tanımlanan bu gaz da mekanik değerleri olumsuz etkiler ve çelik içinde mümkün olduğunca az olması istenir.
 
MEKANİK ÖZELLİKLER

Çelik malzemelerin mekanik özellikleri metalürjik yapılarına bağlıdır. Dövme işleminde gerekli kuvvet malzemenin dövme işlemindeki mukavemetine, uygulanabilecek şekillendirme oranı ise dövme şartlarındaki malzemenin akıcılığına bağlıdır.

Malzemelerin mekanik özellikleri çekme, basma, burma gibi deneylerle belirlenir. Bu deneylerden bizim için önemli olan çekme deneyidir. Bu deney sonucunda elde edilen çekme-şekil değiştirme diyagramı bize dövme işleminde gerekli olan mekanik özelliklerin belirlenmesini mümkün kılar. Bu test sonucunda elde edilen ve soğuk dövme için önemli olan özellikler aşağıda belirtilmiştir.

ÇEKME MUKAVEMETİ: Çekme deneyi esnasında çeliğin birim alanda kaldırabildiği en fazla kuvvet/yük değeridir. Rm harfleri ile gösterilir. Birimi ise N/mm2 veya MPa şeklindedir. Kopma mukavemeti ile karıştırılmamalıdır. Kopma mukavemeti çeliğin çekme sonrasında koptuğu değerdir. Daha düşük bir değer olup pek kullanılmayan bir değerdir.

KESİT DARALMASI: %Z olarak verilen bu değer çeliğin çekme öncesindeki alanından kopma esnasındaki alanın çıkartılıp elde edilen değerin, çeliğin çekme öncesindeki alanına bölünmesi ile elde edilen bir değerdir. Malzemenin akıcılığı hakkında bilgi verir. Tanımlamalarda min. olarak belirtilir. Malzemenin şekillenebilme kabiliyeti hakkında bilgi verir.
 
SÜRTÜNME VE YAĞLANMA

Kısaca söz etmek istediğim bir konu da sürtünme ve yağlamadır. Dövme esnasında malzeme ile kalıp ve takımlar arasında aşınma, sıcaklık yükselişi ve enerji kayıpları meydana gelmektedir.
Kullanılan kalıpların ve malzemenin yüzey pürüzlülükleri ve yüzeylerin temizlikleri önemlidir. Bu nedenle kullanılan tellerin yüzeylerindeki kaplamanın kalitesi sürtünmeleri azaltacağından;

a) Enerjiden tasarruf sağlayacak,

b) Kalıp ve takım ömürleri artacak, dolayısıyla duruş-kalkışlar azalacak

c) Şekillendirme için uygulanması gereken kuvvet azalacağından makine ömürleri artacak,
d) Şekillenme daha kolay olacak,

e) Parçaların yüzeyleri daha temiz ve düzgün çıkacak,

f) Sürtünme nedeniyle oluşması muhtemel yüzey hataları azalacaktır.

TAVLAMA

Soğuk dövmelik malzemeler de en önemli konulardan biri de tavlamadır. Özellikle yapılacak parçanın geometrik şekli, kalıp ve takım kullanım özellikleri açısından büyük bir öneme haizdir.
Çok kabaca çeliğin sertliğini azaltmak veya çeliğin daha sonraki imal işlemlerini kolaylaştıracak bir yapıya sahip olmasını sağlayacak işlem olarak tanımlanan tavlama görünüşte basit ancak metalürjinin en zor konularından biridir ve amaca göre farklılıklar gösterir.

Soğuk dövmelik çeliklerde uygulanan tavlama işlemleri yeniden kristalleşme ve küresel tavlamadır. Bu tavlamalardan amaç çekilerek uzatılan tanelerin orijinal durumuna döndürülmesi  ve Fe3C sembolü ile gösterilen ve adına sementit denen bileşimin min. %90 oranında küreselleşmesini sağlamaktır. Her iki durumda da hedef şekillenebilirliği kolaylaştırmaktır. 

Bu yazıyı sabredip sonuna kadar okuyanlara da bazı tavsiyelerim olacaktır.

1. Mümkünse malzeme (sıcak kangal veya tel) alımlarınızı yaparken basit de olsa hazırlanmış şartnameye göre alım yapılması uygun olur. Böylece ileride malzeme ile ilgili ortaya çıkabilecek sorunlar için elinizde bir belge olacaktır.

2. Tüm malzeme alımlarında EN 10204 3.1 denilen kimyasal ve mekanik değerlerin belirtildiği bir kalite belgesi istenmesi gerekir. Özellikle tel alırken belirtilen mekanik değerlerin size verilen telin tav ve soğuk çekim sonrasında elde edilmiş değerler olmasına dikkat etmek gerekir. Bu telin üretildiği sıcak kangalın değerlerinin belirtildiği bir kalite belgesi gerçek belge olmadığı için sizleri müşterinizin karşısında zor duruma düşürebilir.

3. İşletmenizde laboratuvarınız yok ise zaman zaman aldığınız telleri güvenebileceğiniz bir laboratuvarda test ettirip siz verilen kalite belgesindeki değerler ile karşılaştırın. 

 

  İlgili Haberler

 

Bimeks-Arsay, 2017 Yılının İlk Yarısında %15 Büyüme Sağladı
Tornalama Kalitesi, Plastik Deformasyona Karşı İstikrar Sağlıyor
Bimeks Çelik, Yay Üretim Makinaları ve Yay Üretim Ekipmanlarının Temsilciliğini Yapıyor
Çelikiş, Tel & Bant Şekillendirmede Toptan Çözümleri Üretmeye Sunmaya Devam Ediyor
Dünya Standartlarında Çelik Servis Merkezi (ÇSM) Hizmetlerinin Türkiye-deki İlk Uygulayıcısı: Kerim Çelik

  İlgili Yazılar

 

Çelik Sektörü Kökten Değişiyor
Gelecek, Dünya, Türkiye ve Çelik
İnşaat Demiri Tekrar 1000 Dolara Çıkabilir
Demir Çelik Sektörü Fırtınaya Hazır mı?
Haber Sıkıntısı
 

http://www.sandvik.coromant.com/tr

http://www.aluexpo.com/














































SEKTÖREL
Tanıtım Grubu
Rek. ve Tic. Ltd. Şti.

  Bahçeşehir 2.Kısım Mah.(Boğazköy)
  4.Cadde,Mavi Kardelen Sitesi, A-Blok No:1/2 Daire:2
  BAHÇEŞEHİR-BAŞAKŞEHİR-İSTANBUL
  Tel:0212 607 28 22- 5 Hat
 
E-posta : subcon@sektorel.com

SUBCONTURKEY Yan Sanayi Ürünleri Gazetesi
www.sektorel.com | www.subconturkey.com | subcon@subconturkey.com
yan sanayi